Ontwerpen van een logische consequentie

Ontwerpen van een logische consequentie. In bijzondere omstandigheden kan een medewerker of een leerling herhaald ongewenst gedrag vertonen. Een medewerker houdt zich bijvoorbeeld regelmatig niet aan bepaalde veiligheids- of werkvoorschriften. Een leerling plakt herhaaldelijk kauwgom onder zijn stoel. De leidinggevende en de docent hebben al meerdere malen progressiegericht gestuurd, via stuurvragen en progressiemonitoring, maar het ongewenste gedrag blijft bestaan. Er zijn drie veelvoorkomende niet-effectieve manieren van omgaan met herhaald ongewenst gedrag: niet-ingrijpen, blijven uitleggen of overgaan op straffen. Hier kun je daar meer over lezen, bekijken en beluisteren. In deze bijdrage reik ik reflectievragen aan, aan de hand waarvan je een logische consequentie kunt ontwerpen.

Doel

Het doel van het opleggen en doorvoeren van een logische consequentie is om ontstane schade te verhelpen en/of om dreigende toekomstige schade te voorkomen. De leidinggevende is niet bezig met de vraag hoe hij/zij de medewerker kan ‘raken’ zodat die gaat boeten voor zijn slechte gedrag. De docent is niet bezig met de vraag hoe hij de leerling zich slecht kan laten voelen, hoe hij kwaad met kwaad kan vergelden. In plaats daarvan is de kernvraag: welke schade moet nu worden verholpen of welke schade moet worden voorkomen?

Soorten

Er zijn twee soorten logische consequenties. De eerste houdt in dat je iets wegneemt bij de medewerker of leerling. De persoon mag iets niet meer, wat hij eerder wel mocht. Er wordt bijvoorbeeld een bevoegdheid weggenomen, of een taak of een verantwoordelijkheid. Dat zijn wegneemconsequenties. De tweede houdt in dat je iets toevoegt. De medewerker of leerling moet iets gaan doen zodat de schade wordt verholpen of verdere schade wordt voorkomen. Dat zijn toevoegconsequenties. De twee soorten consequenties kunnen ook beide tegelijk worden gebruikt.

Achteraf

De logische consequentie is maatwerk en wordt pas achteraf ontworpen. Het is geen manier om in te zetten als dreigement, geen wetboek van strafrecht. Immers, nadat het herhaald ongewenst gedrag of acuut ongewenst gedrag heeft plaatsgevonden kun je pas bepalen welke schade er is veroorzaakt of dreigt te worden veroorzaakt, en dus kun je ook pas nadat het ongewenste gedrag heeft plaatsgevonden gaan nadenken welke logische consequentie passend is. In de ene situatie is het niet volgen van de veiligheidsvoorschriften bijvoorbeeld schadelijk omdat de medewerker zijn collega in gevaar heeft gebracht, terwijl in een andere situatie het niet volgen van de veiligheidsvoorschriften juist leidde tot een besmet product dat vervolgens aan een afnemer is geleverd. In beide gevallen is er sprake van schade, maar de schades verschillen wel van elkaar. De passende logische consequenties verschillen daarom ook. Een lijstje in de klas hangen waarop staat dat een leerling bij drie waarschuwingen zich moet melden bij de directeur is dan ook geen voorbeeld van een logische consequentie, maar van het in het vooruitzicht stellen van een straf.

Logische consequentie ontwerpen

Als een medewerker of leerling herhaald ongewenst gedrag of acuut ongewenst gedrag vertoont, waardoor schade ontstaat, kun je als leidinggevende of docent aan de hand van de onderstaande reflectievragen een logische consequentie ontwerpen.

1. Wat is het herhaald ongewenst gedrag of het acuut ongewenst gedrag?
2. Welke schade is er veroorzaakt of dreigt er te ontstaan door het herhaald of acuut ongewenst gedrag? Hoe groot is die schade?
3. Wat is het belang van het oplossen van die schade of het voorkomen van toekomstige schade, vanuit organisatieperspectief? Hoe urgent is het om de schade te verhelpen of toekomstige schade te voorkomen?
4. Welke ingreep zou ervoor kunnen zorgen dat ontstane schade opgelost wordt of verdere schade voorkomen wordt (wat is dus een functionele ingreep)? Welke een ingreep staat in de juiste proporties tot de (ontstane) schade?
5. Wat moet degene die het ongewenste gedrag laat zien, dus gaan doen om de schade te verhelpen of om verdere schade te voorkomen (toevoegconsequentie)?
6. Wat mag degene die het ongewenste gedrag laat zien dus nu niet meer doen, zodat verdere schade wordt voorkomen (wegneemconsequentie)?

Gespreksvoering

Nadat je de logische consequentie hebt ontworpen volgt een gesprek waarin je die toelicht. In dat gesprek kun je de volgende progressiegerichte principes benutten:

1. Kom direct eerlijk ter zake over het onderwerp.
2. Benut een kleine buffer (introducerende zin waarmee de persoon zich kan instellen op je boodschap).
3. Geef een korte toelichting op wat de logische consequentie is.
4. Licht toe wat het doel van de logische consequentie is (schade herstellen/verdere schade voorkomen).
5. Bied perspectief: leg uit wat er nodig is voor een goed vervolg van de situatie (eventueel via een stuurvraag).
6. Vermijd boosheid en onvriendelijkheid / blijf rustig.
7. Sluit steeds erkennend aan op wat de ander zegt voordat je doorschakelt.