Niet kunnen loslaten

Niet kunnen loslaten. Iedereen heeft wel eens moeite om iets los te laten. Je collega pakt het werk enorm onhandig aan en maakt jou vervolgens verwijten, en ’s nachts als je wakker wordt ben je nog steeds verontwaardigd en kun je de slaap niet meer vatten. Mij overkwam deze week iets wat ik ook even lastig vond om los te laten. Ik stond geparkeerd, omdat ik moest telefoneren. Een auto kwam veel te hard aanrijden en reed op mij in. De bestuurder reed door, maar toen hij zag dat ik de auto startte om achter hem aan te rijden stopte hij alsnog. Hij zei: ‘Ik wilde er niet vandoor gaan hoor!’ Maar nog geen vier minuten later was dat toch precies wat hij deed. Hij stapte in zijn auto om een schadeformulier te pakken, maar in plaats daarvan racete hij alsnog weg. Het liet me even niet los hoe iemand een bewuste keuze kan maken om door te rijden na een aanrijding. Dit zijn voorbeelden van tijdelijk niet kunnen loslaten. Maar soms is het niet kunnen loslaten hardnekkiger, en begint het de persoon echt dwars te zitten in het dagelijks functioneren.

Factoren die een rol kunnen spelen bij ‘niet loslaten’

Uit de neuropsychologische wetenschapsliteratuur over piekeren en niet kunnen loslaten komen dit soort factoren naar voren die erin een rol kunnen spelen:

• Het is moeilijk los te laten als de situatie complex en moeilijk te overzien is 
• Het is moeilijk los te laten als de persoon streeft naar een ‘perfecte’ oplossing, vanuit het willen voorkomen van gevreesde schade                           
• Het is moeilijk loslaten als de persoon niet goed weet hoe hij/zij effectief om kan gaan met de complexe situatie                                                                        
• Het is moeilijk loslaten wanneer de persoon gelooft dat pogingen om het probleem op te lossen vruchteloos zullen zijn (gevoed door eerdere ervaringen)         
• Het is moeilijk loslaten omdat de persoon in gedachten in rondjes draait, steeds dezelfde gedachten zonder tot actiegerichte oplossingen te komen   
• Het is moeilijk loslaten omdat de persoon blijft nadenken over verschillende ‘oplossingen’ om die vervolgens ook telkens te verwerpen als niet nuttig of haalbaar           

Ons voorspellende brein

Uit neurowetenschappelijk onderzoek komt naar voren dat bij piekeren het Default Mode Network sterk actief is en dat de Controle Netwerken in het brein juist minder actief zijn. Door deze overactiviteit van het van de wereld losgekoppelde DMN krijgen zowel het oplossen van problemen als het verwerken van informatie uit de omgeving minder aandacht. Volgens de theorie van ons voorspellende brein construeert ons brein de voorspellingen die het als eerste beschikbaar heeft (priors). Dus mensen zijn geneigd te denken wat ze in het verleden al veel vaker hebben gedacht. Geen wonder dat gedachten soms maar blijven terugkomen, terwijl je dat liever niet zou willen. (Denk niet aan een roze olifant).

Tegenmaatregelen tegen ‘niet kunnen loslaten’

Er zijn diverse draaiknoppen waaraan je kunt draaien wanneer je liever dingen sneller of beter zou willen kunnen loslaten. In de onderstaande matrix staan een paar van die invalshoeken.