Is de CPW-zeven stappen aanpak bruikbaar als er iets diepers aan de hand is?

Is de CPW-zeven stappen aanpak bruikbaar als er iets diepers aan de hand is? Die vraag kreeg ik pasgeleden. In deze bijdrage een paar reflecties naar aanleiding van die vraag. De CPW-zeven stappen aanpak is een manier van progressiegericht coachen, waarbij de coach via activerende vragen de cliënt helpt om zicht te krijgen op zijn gewenste situatie en op ideeën te komen voor progressiestapjes die vanuit zijn eigen ervaringen voortkomen.

Iets diepers

Allereerst lijkt het me belangrijk om te definiëren wat er bedoeld wordt met ‘iets diepers’. Mensen praten soms over dieperliggende problemen en dan duiden ze op 1) problemen die hardnekkig zijn 2) problemen die als complex worden ervaren of 3) problemen waarvan men vermoedt dat de oorzaak verder in het verleden ligt. Bij problemen van categorie 1 en 2 is de CPW-zeven stappen aanpak vaak nuttig en bruikbaar. Bij problemen van categorie 3 zou de progressiegerichte coach focussen op hoe de persoon in het heden last heeft van het probleem (stap 2 van de CPW-zeven stappen aanpak), en wat de persoon daarvoor in de plaats zou willen (stap 3 van de CPW-zeven stappen aanpak). In progressiegericht coachen zouden we niet aanmoedigen om een probleemanalyse te maken van vermeende oorzaken van problemen in het verleden. Een ‘dieper probleem’ kan echter ook een ‘ernstig psychiatrisch probleem’ zijn, bijvoorbeeld een psychose of zware depressie. Gaat het om een dergelijk probleem, dan zou specialistische psychiatrische hulp de aangewezen weg zijn, en niet coaching.

Nog niet gelukt

Bij complexe en hardnekkige problemen is de CPW-zeven stappen aanpak vaak nuttig en levert de denkwijze vaak ideeën op voor stapjes vooruit. Stel een cliënt antwoordt op de nuttigheidsvraag dat hij graag wil praten over zijn neiging om uitstelgedrag te vertonen. Hij zou merken dat het gesprek hem iets heeft opgeleverd wanneer hij een idee opdoet over hoe hij zichzelf ertoe kan zetten om vroegtijdiger te beginnen met taken. Stel nu dat deze persoon in het gesprek op het idee komt om in zijn agenda te noteren wanneer hij moet beginnen met een bepaalde taak. Maar dat deze persoon in het tweede gesprek, een aantal weken later, moedeloos aangeeft dat het hem niet is gelukt. Hij durft niet goed te beginnen, uit angst dat hij het niet perfect zal kunnen doen. Hij is tot de conclusie gekomen dat zijn perfectionisme hem in de weg zit. En dat dat zijn ‘echte’ probleem is.

Dieperliggend probleem?

Je zou dit kunnen definiëren als een ‘dieper liggen’ probleem. Mij spreekt dat woord niet zo aan. Het lijkt mij beter om te spreken van een ander probleem, of een aanvullend probleem of een complexer probleem dan de persoon initieel ervoer. En complexe problemen, aanvullende problemen of andere problemen zijn prima opnieuw te benaderen met de CPW-zeven stappen aanpak. De coach zou dan ook kunnen starten met de nuttigheidsvraag. De cliënt zegt daarop nu bijvoorbeeld dat hij het graag wil hebben over zijn neiging om uit te stellen omdat hij bang is dat hij de taak niet perfect zal kunnen afronden. Het gesprek zou nuttig voor hem zijn geweest wanneer hij een idee heeft hoe hij hier het beste mee om kan leren gaan, zodat hij wel aan de slag gaat en de lat minder hoog legt voor zichzelf. Dit geeft een goed aanknopingspunt voor het vervolgen van het gesprek aan de hand van de overige CPW-zeven stappen aanpak vragen.

Van helpen naar adviseren

Soms kan de verschuiving van een ‘eenvoudig’ probleem naar een complexer, ander of aanvullend probleem ook aanleiding geven om te switchen van de rol van helpen naar de rol van adviseren. In deze situatie zou het bijvoorbeeld goed kunnen zijn dat de progressiegerichte coach mandaat vraagt om iets toe te lichten over de groeimindset en de statische mindset, over gezond en ongezond perfectionisme, over optimalisme of over implementatie-intenties. Door dit te bespreken en toe te lichten kan de cliënt andere invalshoeken gaan benutten om te reflecteren op zijn neiging om uit te stellen doordat hij de dingen perfect wil doen. Na deze switch naar adviseren, kan de coach dan weer de CPW-zeven stappen aanpak oppakken door de nuttigheidsvraag te stellen en dan eventueel verder te gaan met de eerdere successen-vraag of de eerstvolgende stap-vooruit vragen.

Voorspellend brein

Er is nog een reden waarom ik een ‘dieper liggend’ probleem een verwarrend term vindt. Soms wordt gedacht dat ‘diepere problemen’, dieper in ons brein zouden zetelen. En omdat ze zo ‘diep’ zitten, zouden ze moeilijker oplosbaar zijn. Maar vanuit de theorie van ons voorspellend brein is er geen sprake van een ‘dieper’ probleem, maar van sterk aanwezige ‘priors’. De cliënt heeft al zo vaak uitgesteld om te beginnen met een taak, dat zijn brein telkens dezelfde breinvoorspelling construeert: niet beginnen. Een goede manier om dergelijke hardnekkige, en ongewenste breinvoorspellingen te veranderen is door te zorgen dat je brein een andere breinvoorspelling gaat construeren. De CPW-zeven stappen aanpak kan een van de manieren zijn waarop je dat kunt bereiken. De cliënt gaat bijvoorbeeld, in plaats van uit te stellen omdat hij bang is dat hij niet perfect kan presteren, milder over zichzelf denken en zich realiseren dat perfectie niet bestaat en hij er dus ook beter niet naar kan streven. Door zo op overtuigingenniveau progressie te boeken, merkt hij dat het makkelijker wordt om een beginnetje te maken met een nieuwe taak.

Complexe wezens

Mensen zijn complexe wezens, en er is niet telkens slechts één manier die kan werken om progressie te boeken. De CPW-zeven stappen aanpak kan zeker vaak helpen om op eigen gevonden ideeën voor progressiestapjes te komen, ook bij complexe en hardnekkige problemen, maar het is niet de enige manier die kan werken.