Ik vind nee zeggen helemaal niet moeilijk!

Ik vind nee zeggen helemaal niet moeilijk! Ken je dat? Dat iemand bijna triomfantelijk zegt ‘nee’ zeggen helemaal niet moeilijk te vinden? En dat jij dan denkt: ‘Dat heb ik gemerkt, dat jij heel makkelijk ‘nee’ zegt!’ In de loop der jaren heb ik geleerd dat deze uiting een teken kan zijn dat de betreffende persoon helemaal niet zo effectief is in ‘nee’ zeggen. De persoon zegt inderdaad ‘nee’, maar er is nevenschade.

Alleen maar ‘nee’

Zo bedoelen mensen soms als ze zeggen dat ze heel goed zijn in ‘nee’ zeggen dat ze op verzoekjes standaard en zonder er veel over na te denken ‘nee’ verkopen. Zij zorgen goed voor zichzelf, denken ze, een burnout zullen zij niet krijgen! Ze zeggen dan ‘nee’ zonder erkenning voor het verzoek, zonder hun ‘nee’ te onderbouwen met positieve principes en waarden en zonder alternatieve suggesties. Nee is nee, en daarmee is de kous af. Dat kan effectief zijn in omstandigheden waarin de relatie met degene die het verzoek doet helemaal niet belangrijk voor de persoon is. Maar veel vaker zijn de omstandigheden dusdanig dat je nog door wilt of moet met die ander, het is bijvoorbeeld je collega, vriend, familielid, zakenpartner of kind. En dan is simpelweg ‘nee’, voor degene die het verzoek doet helemaal niet zo effectief als de persoon die ‘nee’ zegt zelf denkt.

Nee plus een verwijt

Een tweede vorm die ik regelmatig tegenkom is dat degene die ‘nee’ zegt er een verwijt aan toevoegt. De ‘nee’ krijgt dan een verontwaardigd staartje, hoe durf je me dit te vragen! Zo legde iemand die van zichzelf vond dat hij goed was in ‘nee’ zeggen eens uit dat hij de verzoeker haarfijn uit de doeken had gedaan wat er mis was met diens verzoek. ‘Je probeert nu al voor de derde keer je werk op mij af te schuiven en daar trap ik mooi niet in!’ Ook deze persoon vond het helemaal niet moeilijk om ‘nee’ te zeggen, en hij nam de schade die zijn weigeringen toebrachten aan relaties op de koop toe.

Oversprongbeweging

Een derde vorm die ik met enige regelmaat tegenkom is dat degene die zegt ‘nee’ zeggen niet moeilijk te vinden, eigenlijk helemaal geen ‘nee’ zegt. Op een verzoek reageert de persoon dan met alternatieven. Hij of zij slaat ‘nee’ over en schetst meteen allemaal andere manieren waarop de verzoeker om zou kunnen gaan met zijn situatie. ‘Kun je het niet gewoon zus en zo aanpakken?’ of ‘Heb je het al aan iemand anders gevraagd?’ of ‘Kun je het even aan Jantje vragen?’ Nu krijgt de verzoeker geen antwoord, maar suggesties en tegenvragen. De verzoeker moet dan tussen de regels door lezen dat de persoon niet aan zijn verzoek tegemoet wil of kan komen.

Erkenning van complexiteit

Een paar dagen geleden zei een deelnemer aan een in company training progressiegerichte adviesvaardigheden: ‘Ik vind ‘nee’ zeggen niet zo moeilijk, maar ik kan er wel beter in worden.’ Dat zag ik als een mooie erkenning van de complexiteit van de ‘nee-zeg’-vaardigheid. Want in situaties waarin er een verzoek op je afkomt waar je niet aan wilt voldoen, spelen er twee dimensies tegelijkertijd een rol. De relatie met degene die het verzoek doet goed houden en tegelijkertijd recht doen aan de kwestie is sowieso complex, omdat die twee dimensies op gespannen voet staan met elkaar. Degene die het verzoek doet wil graag horen dat jij ‘ja’ zegt. Een ‘nee’ kan dan ook de relatie met de verzoeker onder druk zetten. Maar als je ‘ja’ zegt doe je de kwestie geweld aan, je hebt immers een reden waarom je ‘nee’ wilt zeggen tegen het verzoek. Door op een progressiegerichte manier nee te zeggen doe je recht aan die complexiteit, en behoud je een goede relatie terwijl je tegelijkertijd je positief onderbouwde ‘nee’ communiceert. Hier kun je meer lezen en beluisteren over progressiegericht nee zeggen.