Edward Deci is overleden, zijn gedachtegoed is springlevend

Edward Deci is overleden, zijn gedachtegoed is springlevend. Deci staat, samen met Richard Ryan, aan de basis van de zelfdeterminatietheorie. Dat is de meest invloedrijke motivatietheorie van de afgelopen decennia. Deci schreef in 1971 een onderzoeksartikel dat inging op de vraag welk effect extrinsieke beloningen kunnen hebben op intrinsieke motivatie.

Een beloning om te spelen

Stel dat je kind het leuk vindt om te lezen of puzzelen. Je kunt dat merken doordat het kind vaak uit zichzelf een boekje of puzzeltje pakt en gedurende langere tijd met de activiteit bezig blijft. Stel nu dat je het kind gaat belonen voor elke keer dat het een boekje heeft gelezen of een puzzeltje heeft afgemaakt. Je geeft het bijvoorbeeld een koekje of snoepje als beloning of je geeft het een euro als beloning. Gaat het kind dan puzzelen of lezen anders ervaren dan voordat het een beloning kreeg? Vindt het kind lezen of puzzelen leuker of juist minder leuk worden? In de jaren ’70 was de vraag wat het effect van extrinsieke beloningen op intrinsieke motivatie is, een nog slecht beantwoorde vraag.

Drie experimenten

Deci voerde drie experimenten uit om meer duidelijkheid te krijgen. Het eerste experiment vond plaats in een laboratorium, het tweede was een veldexperiment en het derde was bijna identiek aan het eerste. In elk van de experimenten waren volwassenen de proefpersonen, geen dieren zoals in veel eerdere onderzoeken. De activiteit die de volwassenen deden werd door hen als interessant ervaren. In de experimentele groep deden de volwassenen de activiteit eerst zonder extrinsieke beloning, daarna met extrinsieke beloning en daarna weer zonder extrinsieke beloning. Er werd gekeken hoe lang de volwassenen vrijwillig doorgingen met de activiteit, nadat de extrinsieke beloning was gestopt. In het eerste en tweede experiment ging het om geld, in het derde ging het om verbale waardering en erkenning.

Twee hypothesen

De twee hypothesen die Deci had bleken beide te worden onderschreven door deze experimenten. De eerste hypothese was dat als iemand een activiteit doet omdat hij die activiteit interessant vindt en hij vervolgens een extrinsieke financiële beloning krijgt voor die activiteit, hij de activiteit minder leuk gaat vinden. De tweede hypothese was dat als iemand een activiteit doet omdat hij die activiteit interessant vindt en hij vervolgens verbale waardering krijgt voor het doen van die activiteit, hij de activiteit nog leuker gaat vinden.

Ondermijningseffect

Hypothese I bleek te worden onderschreven door de resultaten van de experimenten. Mensen die de activiteit eerst leuk vonden, er daarna geld voor kregen om vervolgens er geen geld meer voor te krijgen, bleken minder vrijwillig door te gaan met de activiteit, dan mensen die geen geld hadden ontvangen. Deci suggereerde dat er sprake was van een cognitieve herevaluatie van de activiteit. Mensen ervoeren dat ze werden ‘gekocht’ en daarmee verschoof hun aandacht van de leuke activiteit naar het krijgen van geld. Ze dachten nu dat ze de activiteit deden voor het geld en niet meer omdat ze het zelf leuk vonden. Viel de extrinsieke beloning weg, dan viel ook de motivatie voor de activiteit weg.

Verbale waardering

Voor verbale waardering vond Deci in deze eerste experimenten juist dat ze de intrinsieke motivatie ondersteunden. Proefpersonen die verbale waardering hadden gekregen bleken de activiteit leuk te blijven vinden. Deci suggereerde dat verbale waardering juist aanmoedigend werkt en de aandacht niet verlegt naar geld als motivatiebron.

Het fundament

Met dit vroege experimentele onderzoek legde Deci het fundament voor een enorme hoeveelheid onderzoeken naar intrinsieke motivatie, extrinsieke motivatie, financiële en niet-financiële beloningen. Hij borduurde voort op eerdere onderzoekers, zoals deCharms en Festinger, en heel veel onderzoekers borduurden weer voort op dit vroege werk van Edward Deci. Nu is er een schat aan inzichten in de kwaliteit van motivatie en menselijk floreren.

Impact

Deze experimentele onderzoeken vonden plaats in de jaren ’70 en het werk van Deci, Ryan en de vele andere onderzoekers binnen de zelfdeterminatietheorie heeft de progressiegerichte benadering en mijn persoonlijke leven sterk beïnvloed. Zowel qua werk als privé geeft de zelfdeterminatietheorie mij een leidraad voor het maken van zo wijs mogelijke keuzes. Zo zal ik niet snel meer adviseren om individuele prestatiebeloningssystemen in te voeren. Vervolgonderzoek heeft bijvoorbeeld aangetoond dat bij complexe taken extrinsieke beloning de intrinsieke motivatie ondermijnt. Hier kun je daar meer over lezen. En deze podcast gaat in op prestatiebeloning. Complimenten bleken in vervolgonderzoeken niet altijd de intrinsieke motivatie te ondersteunen, zie ook hier over controlling complimenten. En deze podcast gaat over complimenteren.