Mijn favoriete fout

Mijn favoriete fout. Waar gewerkt wordt, vallen spaanders. Fouten maken is dan ook inherent aan werken. Maar hoewel het maken van fouten heel normaal is, en perfectie niet bestaat, is het maken van een fout geen prettige ervaring. Het kenmerk van een fout is immers dat er iets misgaat, iets gaat niet zoals je had beoogd. Dus, hoewel je een fout kunt benutten als platform voor leren, is en blijft een fout iets wat fout is. ‘Mijn favoriete fout’ klinkt dan ook in eerste instantie paradoxaal.

Presteerzone

Een fout maken tijdens een medische ingreep waardoor de patiënt overlijdt. Onderhandelingen laten klappen omdat je een voorstel van de onderhandelingspartner verkeerd interpreteert. Je eindexamen verprutsen omdat je de opdracht niet goed leest. Fouten maken terwijl je in de presteerzone zit kan grote consequenties hebben. Je zou het maken van fouten in de presteerzone dan ook het liefst willen voorkomen. Mensen associëren fouten die verstrekkende gevolgen hebben dan ook waarschijnlijk niet met iets positiefs zoals ‘mijn favoriete fout’. In de presteerzone is je doel om fouten te minimaliseren en de activiteit zo goed mogelijk uit te voeren.

Leerzone

Tijdens een simulatie een foute handeling verrichten waardoor de patiënt zou zijn overleden. Tijdens een game onderhandelingen laten klappen omdat je een voorstel van de onderhandelingspartner verkeerd interpreteert. Een oefenexamen verprutsen omdat je de opdracht niet goed leest. In de leerzone krijgen deze fouten een geheel andere connotatie. Nu is het veel makkelijker om ze te omarmen als interessant platform voor leren, door naar aanleiding van de fout verbeteringen door te voeren. In de leerzone is je doel om te leren naar aanleiding van wat je goed, maar vooral ook naar aanleiding van wat je fout doet. Fouten maken zou geen repercussies moeten hebben.

Lesstart: mijn favoriete fout

In onderwijs zouden cursisten en leerlingen het grootste deel van de tijd in de leerzone moeten kunnen zitten. Fouten kunnen geïnterpreteerd worden een signaal dat je geen aanleg hebt, en die interpretatie kan ertoe leiden dat de leerling of cursist zijn interesse in het vak verliest en concludeert dat ‘dit niet voor hem of haar is weggelegd’. De reactie van docenten op fouten kan invloed hebben op de interpretatie van de leerling of cursist. Fouten afwijzen als een indicatie van weinig aanleg of intelligentie duwt cursisten en leerlingen in een prestatiemodus en een statische mindset. Hoe reageer je als docent progressiegericht op fouten die leerlingen of cursisten maken? In dit artikel kwam ik een voorbeeld tegen van het creëren van een groeimindsetcultuur in de klas. Bij de start van de les introduceert de docent zijn ‘favoriete fout’ die hij in het huiswerk van de leerlingen/cursisten heeft ontdekt. Die fout wordt als een interessant puzzeltje geïntroduceerd en als iets positiefs behandeld. De docent vraagt iedereen even na te denken of te bespreken met een medecursist/leerling:

1. Wat is de fout die hier gemaakt wordt?
2. Hoe kun je de fout verbeteren?
3. Hoe kun je deze fout voorkomen?

Intervisie

Het idee van ‘mijn favoriete fout’ kan ook een leerzame invalshoek zijn in intervisiebijeenkomsten. Het doel van intervisie is om van elkaar te leren en elkaar te ondersteunen ten aanzien van een progressiebehoefte (een probleem of een doel). De intervisieleden kunnen een fout inbrengen die ze zelf hebben gemaakt en waarop ze graag willen reflecteren. Ze kunnen eerst iets vertellen over de fout en daarna kunnen de groepsleden hun reflecties geven (wat leer ik zelf naar aanleiding van de fout die je beschreef?). Ter voorbereiding denkt de inbrenger even na over de volgende vragen:

1. Wat ging er fout?
2. Wat deed ik dat niet goed werkte?
3. Waaraan merkte ik dat wat ik deed niet goed werkte?
4. Hoe zou ik in de toekomst deze fout kunnen voorkomen?

Reflectie

Uitzoomend kan een ingrijpende fout die je in het verleden maakte, terwijl je in de presteerzone zat, in de loop der tijd wel degelijk ook je favoriete fout worden. Dat heeft dan vaak niet zozeer te maken met de fout zelf, maar met hoe het na de gemaakte fout verder ging. Misschien werd je ontslagen en opende zich daardoor opeens verrassende nieuwe deuren voor je. Misschien leidde het over moeten doen van je examen tot nieuwe ontmoetingen waardoor je betere ideeën kreeg ten aanzien van je verdere (studie-)loopbaan. Misschien ben je, door de cruciale fout die je maakte, tot wijzere inzichten gekomen en vormen die inzichten nu een inspiratiebron voor anderen. Daarom kan zo nu en dan reflecteren op de fouten die je in het verleden hebt gemaakt waardevol zijn.

Teambijeenkomst

In plaats van een rondje successen delen, zou een teambijeenkomst ook kunnen beginnen met een rondje ‘mijn favoriete fout’-delen. Het open delen van wat mis ging en er samen van leren is een van de kenmerken van een groeimindsetcultuur in het team. Fouten maken wordt zo genormaliseerd en tegelijkertijd wordt er geleerd van de ingebrachte situaties. Zo kan worden voorkomen dat anderen dezelfde fout maken, zoals ook uit onderzoek van Edmondson bleek. Een favoriete fout is niet zozeer een leuke fout, is niet zozeer iets positiefs. We hoeven niet net te doen alsof fouten maken leuk is. We hoeven ook niet net te doen alsof fouten niet bestaan. Alsof er alleen maar ‘anders dan verwachte’-situaties bestaan. Een favoriete fout is een interessante, leerzame fout. Fout, maar interessant. Fout, maar leerzaam. Een favoriete fout is een fout naar aanleiding waarvan progressie geboekt wordt.