Skip to content

Wat doet dat met jou?

Naast de vraag 'wat heb jij nodig?' stellen deelnemers tijdens de deliberate practice oefeningen in onze trainingen ook vaak de vraag 'wat doet dat met jou?'. Hier kun je overwegingen lezen bij de 'wat heb je nodig-vraag'. In dit stukje neem ik de 'wat doet dat met jou-vraag' onder de loep.

Wat doet dat met jou?

Waar de vraag naar wat iemand nodig heeft in bepaalde situaties prima werkt, ben ik wat kritischer over de vraag 'wat doet dat met jou?' Deze vraag nodigt mensen uit om te gaan antwoorden in termen van hun emotionele reacties op gebeurtenissen. Het suggereert ook dat deze reacties mensen overkomt. Er is iets in de omgeving dat een emotionele reactie bij die persoon triggert. Ik denk dat dit een door de coach gekozen wending aanbrengt in het gesprek, waaraan de cliënt weinig zal hebben.

Emoties versterken

Door een bepaalde emotie onder woorden te brengen, versterk je diezelfde emotie. Dus als iemand antwoordt 'ik word er heel boos van', dan word die persoon nog bozer. Of verdrietiger. Of eenzamer. Daarmee focust die persoon op zijn interne staat en dat leidt sneller tot stagnatie dan tot progressie. Hij voelt de emotie die hij onder woorden brengt sterker en zijn aandacht gaat naar die emotie. Dat komt doordat hij de vraag 'wat doet dat met jou?' beantwoordt. Een vraag die hem geen ideeen voor progressie oplevert, maar hem doet stilstaan bij zijn gevoelens. In veel gevallen zijn dat negatieve gevoelens. De vraag werkt dan probleeminducerend; de persoon krijgt een extra probleem, namelijk zijn problematische gevoelens waarover hij moet praten omdat de vraag hem is gesteld.

Geconstrueerde emoties

Emoties worden geconstrueerd, ze worden niet getriggerd, zo legt Feldman-Barrett uit. Ik vind haar redenering interessant en vooralsnog best aannemelijk. Dat betekent dat de vraag 'wat doet dat met jou?' die suggereert dat er sprake is van een getriggerde emotie, die de persoon overkomt, eigenlijk leidt tot het construeren van een emotie. De persoon gaat een emotie construeren, maar denkt dat dit een emotie is die hem overkomt door de situatie waarin hij zit. Als het al de bedoeling van de coach is om de cliënt een emotie te laten construeren, dan zou ik er eerder voor kiezen om die emotie progressiegericht te maken. Dan zou de vraag 'hoe zou je je willen voelen?' daarvoor effectiever zijn dan de vraag 'wat doet dat met jou'.

Opener vragen

Maar de vraag 'hoe zou je je willen voelen' focust de cliënt nog steeds op zijn emoties en daarmee maakt de coach de selectie dat het over gevoelens moet gaan. Hoe je je voelt is een indicatie van hoe je je aan het gedragen bent. Gedraag je je anders, dan voel je je anders. Denk je anders, dan voel je je anders. In plaats van te vragen naar gevoelens, kun je opener vragen stellen, waarmee de cliënt meer kanten op kan dan te focussen op hoe hij zich voelt. Bijvoorbeeld de vraag 'wat zijn je gedachten hierover?' of de vraag 'hoe heb je er last van?' of de vraag 'hoe is dit een probleem voor je?' of de vraag 'wat zou je willen bereiken?' om er maar een paar te noemen. Cliënten kunnen nu zelf kiezen in welke termen ze antwoord geven. Kiest de cliënt ervoor over zijn gevoelens te willen praten, dan wijst de coach dat natuurlijk niet af en sluit hij er op aan. Maar het is geen must om over je gevoelens te praten in een progressiegericht gesprek.

Positieve gedragsbeschrijvingen

Wat wel in elk progressiegericht gesprek gebeurt, is praten over positief gedrag. Progressiegerichte coaches vragen net zo lang door, tot de cliënt antwoord heeft gegeven in termen van zijn eigen positieve gedrag in de gewenste toekomst en in het betere verleden. Door die positieve gedragsbeschrijvingen voelt de cliënt zich competenter worden om dit gedrag te gaan doen/herhalen. Zijn motivatie om het te gaan doen neemt er door toe; hij ziet het zichzelf doen en hij beschrijft wat het voor goeds oplevert als hij dit doet.

7 thoughts on “Wat doet dat met jou?

  1. janneke

    Vraag me af wat dit betekent voor een anamnestisch gesprek waarin je de zgn. SCEGS-methode hanteert. S; vragen naar somatische aspecten, C; vragen naar cognities/percepties en E; vragen naar emoties, G; vragen naar hoe de pt. ermee omgaat en en tweede S; hoe de omgeving er in staat.
    Bij de E leren fysiotherapiestudenten wel om te vragen "Wat doet het met u dat u al zo lang last heeft van.....?"of ? "Maakt u zich bepaalde zorgen hierdoor?" , waarbij het doel is om te achterhalen of er stresserende emoties een rol spelen die het herstel kunnen belemmeren. Het zijn dus diagnostische vragen, maar ik begrijp dat die vraag alleen al tot stagnatie kan werken, maar weglaten lijkt me ook niet juist. Wat zou een goede formulering kunnen zijn?

    Reply
    1. Gwenda

      Beste Janneke,

      Bedankt voor je vraag. Progressiegerichte gespreksvoering is idd anders dan wat je hier beschrijft. Voorbeelden van vragen die progressiegerichte fysiotherapeuten stellen kun je bijvoorbeeld hier lezen:

      https://progressiegerichtwerken.com/autonomieondersteunende-gespreksvoering-voor-fyisotherapeuten/

      https://progressiegerichtwerken.com/de-zevenstappen-aanpak-van-noam/

      De progressiegerichte probleemonderkenning draait om de volgende vragen: wat is het probleem en hoe heeft de client er last van.

      Reply
        1. Janneke

          De 7 stappen komen m.i. erg overeen met de 'spirit' van motiverende gespreksvoering. Zijn er essentiele verschillen met progressiegericht coachen?

          Reply
          1. Gwenda

            Ja, op het eerste gezicht zijn er veel overeenkomsten qua spirit tussen MI en progressiegericht werken. Ik ben geen expert in MI, dus ik ben voorzichtig met een antwoord op je vraag. Progressiegesprekken zijn gefundeerd op SDT en de groeimindsetheorie en andere (psychologische) wetenschap (reasoned action approach, deliberate practice, progress principle om er een paar te noemen). Leuk dat je belangstelling hebt en bedankt voor je vragen.

  2. Madhu

    Als psychosomatisch fysiotherapeut ben ik ook opgeleid om dit soort vragen over emoties (zie reactie Janneke) te stellen. Na het lezen van het artikel ben ik me er meer van bewust geworden dat het rechtstreeks vragen naar emoties ook ongunstige bijwerkingen kan hebben.

    Enkele gedachten die bij me opkomen naar aanleiding van de vraag van Janneke:
    i.p.v. rechtstreeks te vragen naar emoties, is het misschien beter om er als fysiotherapeut gewoon alert te zijn op deze emoties. Bij de vragen: "Wat is het probleem en hoe heb je er last van?", zal de cliënt, als emoties een belangrijke rol spelen, daar waarschijnlijk wel iets over zeggen of van laten blijken in zijn manier van uitdrukken. Zo kan het SCEGS-schema toch ingevuld worden.

    Ook denk ik dat het in sommige situaties wel degelijk nuttig kan zijn om naar het met de cliënt over emoties te hebben of er naar te vragen. Ik denk dan bijvoorbeeld aan cliënten die nogal strak in hun lijf lijken te zitten en zich wat rigide bewegen en zich juist erg vlak uitdrukken in hun emoties, waarbij het lijkt alsof de emoties "eronder gehouden worden." Het praten over emoties kan dingen weer in beweging zetten en mensen meer bewust maken van de emoties die er bij hen wel degelijk zijn. Emoties zijn wat mij betreft een wezenlijk onderdeel van het mens zijn en kunnen ook een impuls geven aan zinvol gedrag.

    Daar is nog veel meer over te zeggen en over te discussiëren en voor de algemeen fysiotherapeut gaat dit waarschijnlijk te ver, dus voor nu laat ik het hierbij.

    Reply
    1. Gwenda

      Bedankt Madhu. Hoe mensen zich voelen is ook in progressiegerichte gespreksvoering belangrijk en behandelen we heel serieus. We bepalen niet voor onze clienten dat het over gevoel moet gaan. Brengt de client gevoelens ter sprake dan sluiten we altijd aan en vragen we rustig door tot we uiteindelijk het niveau van positieve gedragsbeschrijvingen bereiken.

      Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *