Pas op met je humor, leidinggevende!

Pas op met je humor, leidinggevende! Peterson et al (2024) onderzochten hoe de grapjes van leidinggevenden het welbevinden van medewerkers beïnvloedt. De heersende gedachte is dat humor van de leidinggevende stress bij medewerkers verlicht en dat humor zorgt voor positieve gevoelens bij medewerkers. Zo wordt humor van de leidinggevende geacht om bij te dragen aan een goede werksfeer en minder uitputting en stress bij medewerkers. De onderzoekers vermoedden echter een ander effect van humor. Zij vroegen zich af of het zo zou zijn dat hoe meer leiders humor uiten, ongeacht de kwaliteit van de humor, hoe sterker medewerkers zullen voelen dat ze positieve emoties moeten tonen en negatieve emoties moeten verbergen. Ze voerden drie onderzoeken uit om dit te bestuderen: een veldstudie, een lab studie en een multi-wave field study.

Veel humor

Leidinggevenden die veel humor gebruiken vragen daarmee van hun medewerkers dat die vaak positief en vrolijk reageren. Dat is immers de sociaal geaccepteerde reactie op een grapje, dat je erom lacht. Er kan echter een kloof ontstaan tussen die sociale verwachtingen en wat medewerkers eigenlijk echt voelen. Hoe meer grappen een leidinggevende maakt, hoe groter de kans dat sommige daarvan helemaal niet grappig zijn voor iedereen. Humor werkt nu eenmaal heel persoonlijk — mensen verschillen sterk in wat zij echt leuk vinden. Daardoor neemt, als een leidinggevende vaker humor inzet, de kans toe dat medewerkers zich van binnen niet echt geamuseerd voelen, maar toch moeten doen alsof. Medewerkers komen zo, wanneer leidinggevenden humor uiten (ongeacht de kwaliteit ervan), in een situatie terecht waarin zij negatieve gevoelens moeten onderdrukken en positieve emotionele reacties moeten uiten, overdrijven of faken om te voldoen aan verwachtingen. Leidinggevenden die vaker humor proberen in te zetten, roepen dus vaker situaties op waarin werknemers zich gedwongen voelen een “toneelstukje op te voeren” om positieve emoties te tonen.

Toneelstukje

Een toneelstukje moeten opvoeren betekent dat je je anders voelt dan je echt doet en dat zorgt ervoor dat mensen sneller emotioneel uitgeput raken en minder tevreden zijn met hun werk. Dat komt doordat het veel spanning oplevert en onecht voelt. De resultaten van het onderzoek laten duidelijk zien dat hoe vaker een leider grappen maakt, hoe meer medewerkers moeten faken (surface acting), en dat dit uiteindelijk hun welzijn schaadt. Dit gebeurt zelfs als er rekening wordt gehouden met hoe goed of grappig de humor eigenlijk is. Niet zozeer de kwaliteit van de humor, maar vooral de hoeveelheid humor schadelijk kan zijn, omdat medewerkers dan vaker moeten doen alsof ze het grappig vinden, zo bleek uit de drie studies.

Aangemoedigd

Leiders die grappig zijn, blijken juist vaker grappen te maken. Dat kan onbedoeld verkeerd uitpakken: goede humor zorgt voor meer humor, en meer humor leidt tot meer surface acting en uiteindelijk meer uitputting. Maar de leidinggevende merkt dat niet, want op elke grap krijgen ze een positieve reactie terug van hun ondergeschikten. Dat is immers sociaal acceptabel en de verwachting. Dus leidinggevenden krijgen waarschijnlijk vooral positieve reacties terug — ook als die niet oprecht zijn maar gespeeld. Daardoor denken zij dat hun humor werkt en gaan ze nóg meer grappen maken. Zo kan een negatieve vicieuze cirkel ontstaan: meer humor → meer surface acting → meer negatieve effecten.

Machtsafstand

Daarnaast bleek uit het onderzoek dat medewerkers die gevoelig zijn voor machtsafstand of ervaren dat er een grote machtsafstand is, nog wat meer negatief geraakt worden door te moeten faken dat ze de humor van de leidinggevende leuk vinden. Bij hen leidt veel humor van een leidinggevende nog wat eerder tot extra surface acting. Daardoor raken zij sneller opgebrand en worden ze minder tevreden met hun werk dan medewerkers die ervaren dat er een lage machtsafstand is.

Minder humor

De algemene aanname dat humor van de leidinggevende altijd goed is voor het emotionele welzijn van medewerkers wordt door dit onderzoek onderuit gehaald. Er zijn drie factoren die die algemene aanname nuanceren. Het gaat om de hoeveelheid humor in plaats van de kwaliteit ervan. Dus hoewel een grapje inderdaad stressverlichtend kan werken en leuk kan zijn, is het beter om humor gematigd in te zetten. Want medewerkers ervaren dat ze sociaal gepast positief moeten reageren op de humor van de leidinggevende en dat gaat samen met meer surface acting, wat het onderliggende mechanisme is waardoor veel humor van de leidinggevende samengaat met uitputting en minder welbevinden onder medewerkers. Medewerkers die een groot verschil in machtsafstand ervaren hebben daar vervolgens nog wat meer last van dan medewerkers die ervaren dat de relaties gelijkwaardiger zijn. Het put je uit als je het gevoel hebt dat je net moet doen alsof je leidinggevende hilarisch is. Het onderzoek wijst er daarom op dat leiders beter minder vaak, maar wél met meer kwaliteit humor kunnen gebruiken. Dat haalt de voordelen uit goede humor, zonder de nadelen van te veel humor.