De eerste indruk

De eerste indruk (thin slicing) is het onderwerp van onderzoek van Hickman et al (2026). Als we iemand voor het eerst ontmoeten hebben we binnen 90 seconden een idee over die persoon. We beoordelen bijvoorbeeld hoe warm de persoon overkomt, hoe competent en zelfs hoe moreel de persoon is. Daarbij hebben we in elk geval drie bronnen van informatie tot onze beschikking. De eerste is de non-verbale communicatie van de persoon. De tweede is de paraverbale communicatie, dus de manier waarop de persoon spreekt. En de derde is de verbale communicatie, dus wat de persoon daadwerkelijk aan woorden zegt.

Mehrabian mythe

Nu zijn er mensen die geloven dat de non-verbale communicatie doorslaggevend is voor die eerste (en verdere) indrukken. Ze denken dat het veel belangrijker is hoe je kijkt dan wat je zegt.  Dat het belangrijker is hoe je lichaamshouding is, dan welke woorden je gebruikt. Sommigen proberen deze visie te onderbouwen met onderzoek van Mehrabian. Daaruit zou blijken dat de perceptie van iemand slechts voor 7% wordt bepaald door wat die persoon zegt. Maar dit is een mythe. Wat het Mehrabian onderzoek feitelijk laat zien is dat wanneer er sprake is van heel korte verbale uitingen, en de non-verbale communicatie strijdig is met de woorden, dat mensen dan eerder de non-verbale communicatie geloven dan de woorden. Zie ook hier.

Warmte, competentie en moreel karakter

De onderzoekers Hickman et al betrokken drie sociale oordelen die mensen binnen 90 seconden over anderen vormen. De eerste is hoe warm de persoon overkomt. Is de persoon vriendelijk en sociaal? De tweede is hoe competent de persoon overkomt. Is de persoon vaardig, deskundig, intelligent? De derde is hoe moreel de persoon overkomt. Is de persoon te vertrouwen? En wat is de relatieve bijdrage van de drie communicatiekanalen, non-verbale communicatie, paraverbale communicatie en verbale communicatie aan die sociale oordelen?

Menselijke beoordeling en AI beoordeling

De sociale oordelen werden verworven door meer dan 1500 beoordelaars video’s te laten scoren, waarin iemand in 90 seconden zichzelf introduceert. De beoordelaars scoorden hoe warm, hoe competent en hoe moreel de persoon overkwam. Daarnaast lieten de onderzoekers AI dezelfde beoordelingen maken. De items voor warmte, competentie en moraliteit werden voorafgegaan door de zin: “De spreker in deze video is …”  De drie items voor warmte waren “benaderbaar”, “warm” en “sociaal”. De drie items voor competentie waren “getalenteerd”, “vaardig” en “bekwaam”. De drie items voor moraliteit waren “betrouwbaar”, “oprecht” en “principieel”.

Resultaat

Uit het onderzoek bleek dat warmte en competentie makkelijker waren om te beoordelen dan moreel karakter. Daarnaast bleek dat het type gedrag het belangrijkst te zijn voor de eerste indruk van warmte, competentie en moreel karakter. Non-verbaal gedrag voorspelde vooral hoe warm iemand overkwam. Verbaal gedrag voorspelde vooral hoe competent en moreel iemand overkwam. Paraverbaal gedrag leverde een consistente secundaire bijdrage aan hoe warm, competent en moreel iemand overkwam.

Wat wijst op warmte?

Mensen komen volgens de menselijke beoordelaars warmer over wanneer hun gezicht levendig en energiek was (non-verbaal gedrag). De AI beoordeelde iemand als warmer wanneer die persoon intensief en vaak glimlachte. De AI lette daarbij vooral op de twijfelachtige Duchenne glimlach; zie ook hier. Mensen kwamen warmer over wanneer zij hun spreektempo, volume en toonhoogte varieerden, zo vonden de menselijke beoordelaars. De AI beoordeelde mensen als warmer wanneer zij duidelijk articuleerden resonanter spraken. Mensen komen volgens menselijke beoordelaars warmer over wanneer ze eenvoudige taal gebruiken, minder spreken over werk, geld, en minder stellige taal gebruiken. Ook gebruikten mensen die als warmer werden beoordeeld meer positieve woorden en spraken ze meer over interpersoonlijke onderwerpen (familie, broer of zus, mentor).

Wat wijst op competentie?

Mensen worden door de menselijke beoordelaars en de AI gezien als competenter wanneer hun verhaal een logische opbouw had, zij bij het onderwerp bleven en de inhoud interessant was en over werk ging. Wanneer het taalgebruik meer analytisch was, er werd gesproken in termen van prestatiegerichte drijfveren en wanneer informeel taalgebruik werd vermeden, werden mensen als meer competent gezien. De verbale communicatie was hierin de dominante voorspeller.  Praten over algemene persoonlijke onderwerpen en het gebruik van stopwoordjes werd door beoordelaars als indicatie van lagere competentie gezien.

Wat wijst op moreel karakter?

Moreel karakter bleek moeilijker te zijn om snel een inschatting van te maken. De verbale communicatie bleek het belangrijkst te zijn bij de beoordeling van moreel karakter. Mensen worden door andere mensen als moreler beoordeeld wanneer hun verhaal relevant en boeiend bleef. De inhoud die als moreel wordt beoordeeld gaat dan over prosociale en professionele onderwerpen en ook het gebruik van positieve taal. Als iemand over geld of andere bedrijfsgerichte onderwerpen spreekt, dan worden ze als minder moreel beoordeeld. En wanneer ze op metaniveau refereren aan de situatie (de opname zelf, de introductie) dan worden ze ook als minder moreel gezien. Het soort werk waarover iemand spreekt is belangrijker voor de indruk van moraliteit dan het feit dát iemand over werk spreekt.

Uiterlijk

Het bleek dat het uiterlijk van iemand niet zozeer meespeelde in de eerste indruk van warmte, competentie en moreel karakter. De woorden die iemand uitspreekt zijn het belangrijkste zijn voor de eerste indruk van competentie en moreel karakter. Non-verbaal en paraverbaal gedrag spelen bij de inschatting van competentie en moreel karakter een secundaire rol. De eerste indruk van hoe warm de persoon is, wordt vooral beïnvloed door het non-verbale gedrag. Is het gezicht levendig en energiek? Zo geeft dit onderzoek inzicht in de relatieve bijdrage van verbaal, non-verbaal en paraverbaal gedrag aan de eerste indruk van warmte, competentie en moreel karakter. Wat je inhoudelijk zegt, doet ertoe. Hoe je het zegt is daarbij ondersteunend. En hoe je je non-verbaal gedraagt is vooral relevant voor hoe warm je overkomt. Als wat je zegt en de manier waarop je het zegt congruent is en wat je non-verbaal uitstraalt daarmee in overeenstemming is, ben je het meest overtuigend authentiek,