Progressiegericht cultureel narratief

Progressiegericht cultureel narratief. Momenteel zijn wij bezig met het thema progressiegerichte microculturen in organisaties. Organisaties in allerlei verschillende sectoren hebben de progressiegerichte benadering omarmd en ervaren dat die benadering waardevol en interessant is om betekenisvolle progressie te boeken. In sommige van die organisaties is de progressiegerichte benadering een fundament van leidinggeven en begeleiden en samenwerken in de hele organisatie. In meer organisaties, echter, wordt de benadering gebuikt in teams, specifieke functies zoals leidinggevenden en in kleinere organisatieonderdelen. Een kenmerk van een progressiegerichte microcultuur is dat er dominante progressiegerichte narratieven aanwezig zijn.

Cultureel narratief

Culturele narratieven (Bouizegarene et al 2023) zijn beschrijvingen van werkelijke of verbeelde gebeurtenissen, die kunnen worden gepresenteerd in mondelinge of geschreven taal of door middel van opeenvolgingen van beelden of andere symbolen. Narratieven boden onze vroege voorouders cognitieve en sociale adaptieve voordelen doordat ze een efficiëntere opslag en overdracht van informatie tussen groepsleden mogelijk maakten; informatie over de omgeving, informatie over potentiële gevaren en hulpbronnen, collectieve activiteiten plannen en coördineren, en kennis door geven aan volgende generaties.

Regimes van aandacht

Via het herhaaldelijk vertellen van de narratieven die relevant zijn in een bepaalde groep ontwikkelen de individuen in die groep gedeelde narratieven en gedeelde breinvoorspellingen. Die gedeelde breinvoorspellingen orkestreren de regimes van aandacht; waar besteden wij in deze cultuur aandacht aan, wat valt ons op en wat valt ons niet meer op omdat het helemaal in lijn is met onze gedeelde verwachtingen?

Handelingsmogelijkheden

De sociaal-culturele narratieven die via verhalen gedeeld worden fungeren als culturele cues. Zo wordt het logisch voor individuen om zich op een bepaalde manier te gedragen en om bepaalde handelingsmogelijkheden (Ramstead) te zien en te benutten, terwijl andere handelingsmogelijkheden niet worden gezien en niet worden benut. Dit is cruciaal voor gecoördineerd sociaal gedrag en voor gesynchroniseerde breinvoorspellingen.

Vijf principes

Volgens het Master Narrative Framework (MNF) van McClean en Seyed volgen dominante narratieven in een cultuur vijf principes. Het eerste principe is dat de dominante narratieven een functie vervullen voor de individuen in die cultuur. De dominante narratieven geven informatie over de regels die gelden in de groep, de sociale normen, de waarden. Het utiliteitsprincipe ondersteunt een gevoel van verbondenheid tussen de individuele groepsleden. Er is een gedeeld referentiekader, dat individuele leden helpt om het eigen coherente identiteitsnarratief en dat van anderen te kunnen plaatsen en begrijpen. Daarnaast bieden dominante narratieven informatie over het typische levensverloop dat van leden van een culturele groep wordt verwacht.

Alomtegenwoordig en onzichtbaar

Het tweede principe is het alomtegenwoordigheidsprincipe, of ubiquity principle. Het dominante narratief wordt gedeeld door de meerderheid van de individuen in de groep. Alleen als de meerderheid het narratief omarmd kan het immers bijdragen aan sociale cohesie. Het derde principe is dat de meeste leden in de groep het dominante narratief accepteren en hebben geïnternaliseerd, zonder dat ze zich er bewust van zijn. Dit is het onzichtbaarheidsprincipe, of invisibility principle.  Het dominante narratief stuurt het alledaagse gedrag zonder dat de individuen zich er bewust mee bezig hoeven te houden en zonder dat het ze opvalt.

Normerend en weerbarstig

Het vierde principe is de verplichtende aard van het dominante narratief. De dominante narratieven weerspiegelen de verwachtingen en de sociale normen. Via groepsdruk kunnen de normen worden afgedwongen. Als je van het dominante narratief afwijkt krijg je kritiek en persoonlijke afkeuring, wat de verbondenheid en veiligheid van een individu onder druk zet. Als je de groepsnormen volgt ben je een goed lid van de groep. Het vijfde principe is dat de dominante narratieven moeilijk te veranderen zijn. Dat is het rigiditeitsprincipe, of rigidity principle. Dominante narratieven zijn weerbarstig, omdat ze verweven zijn met heel veel aspecten in de betreffende cultuur. De systemen, structuren, processen, gebruiken, routines, alles komt samen en alles ondersteunt het dominante narratief. Individuen met macht hebben er baat bij de dominante narratieven te houden zoals ze zijn en kunnen hun macht inzetten om ze af te dwingen.

Inhoud

De inhoud van de dominante narratieven hoeft helemaal niet altijd positief te zijn. Er zijn narratieven die blijven bestaan in groepen, terwijl ze een heel negatieve uitwerking hebben op de individuen in de groep en de groep als geheel. Er is vanuit het voorspellende brein een logische verklaring voor het blijven bestaan van narratieven die negatief zijn. Als je als individu en als groep telkens de negatieve toekomst verwacht en samen gedeelde negatieve voorspellingen construeert over die toekomst, dan zijn negatieve gebeurtenissen niet meer verrassend. Je had het al verwacht. Negatieve narratieven en negatieve gedeelde breinvoorspellingen leiden makkelijk tot negatieve self fulfilling prophecy’s, mede via het principe van active inference (we brengen onze acties dan in lijn met onze negatieve verwachtingen, waardoor we zelf de negatieve toekomst creëren).

Vaardig improviseren

Soms wijken individuen af van het dominante narratief en creëren ze daarmee voorspellingsfouten voor andere groepsleden. Dit zullen individuen doen wanneer hun eigen breinvoorspellingen niet in lijn zijn met de gedeelde verwachtingen in de groep. Het individu ervaart bijvoorbeeld dat bepaalde normen en verwachtingen niet passen bij het eigen coherente identiteitsnarratief en wanneer hij of zij zich zou conformeren aan de groepsnormen dan zou dit kostbare voorspellingsfouten veroorzaken in hem- of haarzelf. Tegen de groepsnorm ingaan is dan belangrijker voor het welbevinden van de persoon dan meegaan met een groepsnorm die botst met zijn eigen normen. Zo kan er verandering in een groep op gang komen via de afwijkende gedragingen van een individu. De persoon is vaardig aan het improviseren als hij of zij de verbondenheid met de groep weet te behouden.

Progressiegericht cultureel narratief

Ons onderzoek en boek gaat over progressiegerichte microculturen. In een progressiegerichte microcultuur is sprake van progressiegerichte aandachtsregimes, gedeelde verwachtingen en intenties, gedeelde progressiegerichte overtuigingen, normen en gedragingen. Tezamen vormen ze progressiegerichte culturele patronen. Een progressiegerichte microcultuur draait om vier kernaspecten: betekenisvolle progressie, motivatie, mindset en inspanning. We zijn momenteel via een vragenlijst en diepte-interviews progressiegerichte microculturen aan het bestuderen en beschrijven. Zo kunnen teams op een praktische manier en met concrete handvatten aan de slag om hun eigen progressiegerichte narratief en cultuur verder te ontwikkelen.