Psychologisch (on-)veilige communicatiekenmerken

Psychologisch (on-)veilige communicatiekenmerken. Hagelstein et al (2026) deden onderzoek naar psychologische veiligheid en communicatie in organisaties. Ze vroegen zich af welke communicatiesituaties ervoor zorgen dat medewerkers zich op de werkplek psychologisch veilig of onveilig voelen.

Psychologische veiligheid

Psychologische veiligheid is de overtuiging dat het veilig is om interpersoonlijke risico’s te nemen (zie ook dit artikel). Medewerkers die zich psychologisch veilig voelen durven zichzelf te tonen en zich in te zetten zonder angst voor een beschadigd zelfbeeld, hun status of hun loopbaan. Psychologische veiligheid is op individueel niveau, op teamniveau en op organisatieniveau onderzocht. Hier kun je meer lezen over de relatie tussen psychologische veiligheid en mindset en motivatie, En hier kun je een artikel lezen ‘had dan wat gezegd!’.

Communicatie

In dit onderzoek werd expliciet gekeken naar het communicatieperspectief. In welke situaties voelen medewerkers zich veilig of juist onveilig om hun zorgen of ideeën naar voren te brengen? En wat zijn de kenmerken van die situaties waarin het juist veilig of onveilig is? De zes kenmerken van communicatiesituaties die in het onderzoek werden betrokken waren de communicatiepartners, het publiek, het onderwerp, de toon, de manier waarop de communicatievorm kreeg (het kanaal) en bredere organisatiestructuren (zoals feedbackformulieren).

Situatie

Deze zes kenmerken kunnen in een situatie allemaal aanwezig zijn en een rol spelen in hoe (on)veilig de situatie ervaren wordt. De onderzoekers geven het volgende voorbeeld en schrijven hierover dit: ‘Een communicatiepartner met bepaalde persoonlijke kenmerken (bijv. een medewerker met veel dienstjaren of een stagiair met weinig werkervaring) communiceert met een publiek of een ontvanger (bijv. de eigen leidinggevende of een team van een andere afdeling) over een bepaald onderwerp (bijv. een werktaak of het weer). Daarbij wordt een bepaalde toon gebruikt (bijv. beleefd of sarcastisch) en een specifiek communicatiekanaal ingezet (bijv. een e-mail of een bijeenkomst voor de hele organisatie). Ten slotte worden communicatieprocessen op de werkplek beïnvloed door organisatiestructuren die deze processen op gang brengen en/of vooraf vormgeven (bijv. vaste feedbackmomenten of periodieke overlegmomenten).’

Resultaat

Uit het onderzoek bleek dat er specifieke kenmerken samengingen met psychologische onveiligheid en andere kenmerken juist samengingen met een ervaren psychologische veiligheid. Teams en organisaties die psychologische veiligheid belangrijk achten kunnen dit onderzoek benutten om sensitief te zijn voor deze kenmerken in communicatiesituaties. Niet alle kenmerken van de situatie zijn direct beïnvloedbaar door teams, collega’s en leidinggevenden zelf. Een onervaren teamlid, bijvoorbeeld, zal waarschijnlijk situaties eerder als onveilig ervaren en zijn of haar mond dichthouden dan een ervaren teamlid. Leidinggevenden en collega’s kunnen de situatie voor onervaren teamleden wel zo veilig mogelijk maken, bijvoorbeeld door op een progressiegerichte manier te communiceren en brainstormen over ideeën.

Checklist (on)veilige communicatie

Op basis van dit onderzoek heb ik de navolgende checklist (on)veilige communicatie gemaakt. Je kunt deze checklist gebruiken om te reflecteren op waar in jullie team of organisatie al rekening mee gehouden wordt en waar jullie meer rekening mee kunnen gaan houden om veilige communicatiesituaties te creëren en onveilige te proberen te voorkomen.