Checklist complimenteren. Vorige week verzorgden we een training progressiegerichte intervisie voor trajectbegeleiders bij het UAF. Deze professionals hebben een enorme drive om hoogopgeleide nieuwkomers te ondersteunen bij het vinden van hun studieloopbaanweg in Nederland. Ze hebben daarbij veel oog voor de persoon en waarderen hun cliënten. Ze vinden het belangrijk om die waardering, bijvoorbeeld in de vorm van complimenten, zo te formuleren dat het ondersteunend is aan de progressie die de persoon wil en moet bereiken. In de onderstaande checklist staan do’s en don’ts bij complimenteren, aan de hand waarvan de deelnemers reflecteerden. Ze deden al heel veel dingen die goed werken bij complimenteren en kwamen ook op een paar ideëen wat ze nog en minder konden gaan doen in hun gesprekken. Hier is die checklist complimenteren:

Loopbaantransities construeren. Ibarra doet al lang onderzoek naar loopbaantransities. Een van de kernboodschappen uit haar onderzoek is dat loopbaantransities vaak via een test-and-learn traject plaatsvinden en niet zozeer via een plan-and-implement-traject.

Hoe herken je welke progressiegerichte interventie nuttig is? Die vraag stelde iemand die binnenkort de training progressiegericht coachen en adviseren gaat volgen bij CPW. Ze had de boeken al wat doorgebladerd en was bang dat ze zou verdrinken in de hoeveelheid progressiegerichte interventies. Een begrijpelijke gedachte, want de progressiegerichte benadering is een fijnmazige situationele benadering; wat in de ene situatie werkt, werkt in de andere wellicht juist averechts.

In de training besteden we dan ook expliciet aandacht de situaties waarin een progressiegerichte interventie veelbelovend is en wanneer ook niet. In deze bijdrage zet ik een paar kerninterventies op een rij, met de daarbij behorende herkenningskenmerken. In het boekje 100 sleutels tot progressie staan meer interventies, met telkens het doel van de interventie erbij vermeld.

Dagelijkse fluctuaties in behoeftenfrustratie. Olafsen et al (2025) deden onderzoek naar dagelijkse fluctuaties in behoeftenfrustratie op het werk. Ze wilden weten of behoeftefrustratie op het werk varieert op van dag tot dag en hoe die eventuele fluctuaties samenhangen met psychologische distantie, ontspanning, negatieve en positieve werkgerelateerde gevoelens, vitaliteit, emotionele uitputting en slaapkwaliteit. Ze onderzochten dit met een mix van kwantitatieve en kwalitatieve onderzoeksmethoden. Via dagboekmetingen werden dagelijkse fluctuaties vastgelegd en dit werd aangevuld met kwalitatieve diepte-interviews. De drie basispsychologische behoeften werden afzonderlijk onderzocht, in plaats van als een samengestelde score.

Tegenmaatregelen tegen briljantie-overtuigingen. Bauer et al (2026) publiceerden een artikel waarin ze het Briljant-Belonging-model introduceren, het ‘briljantie-erbijhoren-model’. Een bijzonder interessant model, waarin kennis vanuit verschillende psychologische onderzoeksgebieden bij elkaar komen. Daarnaast biedt het artikel overtuigende inzichten over wat al dan niet kan werken om tegenmaatregelen te nemen tegen cultureel-ingebedde overtuigingen over briljantie, die negatief uitwerken voor grote groepen mensen.

De emotionele gezichtsuitdrukkingen van mijn kleinkind. Anderhalf jaar geleden is mijn kleinkind geboren en sinds die tijd heb ik zijn ontwikkeling van dichtbij kunnen meebeleven. Een van de aspecten die me fascineren is de ontwikkeling van zijn (emotionele) gezichtsuitdrukkingen. Van ongecontroleerde grimassen in de eerste weken nadat hij geboren was, tot het vertrekken van zijn gezichtje als hij iets nieuws proeft dat zuur of bitter is, tot het bewust reageren op gezichtsuitdrukkingen van de mensen om hem heen en het zelf communiceren via gezichtsuitdrukkingen. Ik koppel mijn observaties aan twee invloedrijke emotietheorieën, de basic emotion theory (BET) en de theory of constructed emotion (TCE). Zie ook dit artikel over ‘onderweg naar goede kennis over emoties’. Nu is er een interessant artikel verschenen over emoties en gezichtsuitdrukkingen, wat resoneert met mijn observaties.

Belast kinderen niet met je eigen statische mindset. Muradoglu et al (2025) onderzochten mindsetovertuigingen onder jonge kinderen, in de leeftijd van 5 tot 13. Er wordt soms gedacht dat jonge kinderen geen mindsetovertuigingen hebben en dat gedachten over aanleg en inspanning voor hen nog te abstract zouden zijn. De huidige studie onderzocht daarom de overtuigingen van jonge kinderen over intellectuele bekwaamheid. De onderzoekers betrokken vijf verschillende overtuigingen en constructen in hun onderzoek.

Het effect van AI-feedback op leerervaringen. Yu Quang (2025) onderzocht AI-gestuurde feedback en de motivatie en mindset van Chinese studenten die Engels als vreemde taal aan het leren waren. De onderzoeker vroeg zich af hoe AI-gestuurde feedback kon bijdragen aan het ontwikkelen van een groeimindset en het versterken van betrokkenheid en volharding van studenten, vanuit het perspectief van de zelfdeterminatietheorie (SDT).

Zes progressiegerichte thema’s in 2025, zes thema’s waarover ik schreef en podcasts maakte. Humor, lachen en positieve emoties vormden 1 thema dit jaar en die invalshoek was met alle negatieve informatie die voortdurend op ons afkomt voor mijzelf erg welkom. Overtuigingen ontwikkelen en funderen op psychologische wetenschap was een tweede thema, en wat op je basis van die overtuigingen doet en zegt in progressiegerichte gesprekken was thema drie. Thema vier betrof een communicatiemiddel: podcasts. Ik maakte er ongeveer 10 dit jaar over diverse progressiegerichte onderwerpen. Een fascinerend thema, nummer 5, was hoe onze ervaringen tot stand komen, oftewel ons bewustzijn en onze emoties en hoe we deze kennis kunnen benutten om betekenisvolle progressie te boeken. Het laatste thema ging over hoe nieuwkomers een plek kunnen opbouwen in onze samenleving, want zo boeken we als gehele samenleving progressie in plaats van dat we samen afglijden en uithollen wat er aan goeds is en kan zijn.

Waarom doe jij het niet? In stuurgesprekken kan degene die stuurt in de verleiding komen om deze vraag te stellen. Erik, bijvoorbeeld, is een senior medewerker die klantgegevens niet goed invult in het nieuwe registratiesysteem. Chantal, zijn leidinggevende, wil daarover met hem praten. Maar in een progressiegericht stuurgesprek heeft de vraag: ‘Erik, waarom doe jij het niet?’ geen plek. Daar zijn twee redenen voor.