Skip to content

Twee psychologische effecten die het ‘ah, ja, zo ben ik!’-effect verklaren

KatharineandIsabelZoals je hier en hier kunt lezen is het verstandig om vraagtekens te stellen bij de validiteit en en betrouwbaarheid van persoonlijkheidstests. Tests zoals MBTI zijn niet valide en niet betrouwbare beschrijvingen van een complex mens. De studies die zijn gedaan naar de validiteit en betrouwbaarheid van de MBTI zijn heel beperkt, en ze zijn veelal uitgevoerd door de CPP, dat is de distributeur van de MBTI zelf. De meeste studies naar de MBTI gaan alleen in op hoe je de test kunt inzetten en de meeste publicaties zijn in tijdschriften zoals Journal of Psychology Type, MBTI News.

Mensen zijn geen types. Ze zijn niet in 1 categorie te plaatsen. Meer dan de helft van de mensen die de MBTI invult, krijgt een korte tijd later als ze hem opnieuw invullen een andere persoonlijkheid toegekend. Soms is die korte tijd het verschil tussen je persoonlijkheid 's ochtends of 's middags. En uit onderzoek blijkt dat er geen opbrengsten zijn in termen van meer sensitiviteit en begrip voor elkaars verschillen, noch in termen van een verbetering van prestaties, noch in termen van succcesvolle loopbaankeuzes. Wetenschappers adviseren de MBTI niet te gebruiken in loopbaanbegeleiding, tot de validiteit in wetenschappelijke studies is aangetoond. De MBTI is een persoonlijkheidstest die uit haar duim is gezogen door Isabel Meyers en die in 2004 wereldwijd door duizenden organisaties werd gebruikt, waaronder McKinsey. In sommige teams kennen de teamleden elkaars vier MBTI-letters uit hun hoofd. En het feit dat de MBTI geen valide en betrouwbare persoonlijkheidstest is...? Dat wordt door Peter Meyer alsvolgt ter zijde geschoven:'We moeten de wetenschappers nog overtuigen van wat wij als MBTI-ers allemaal al lang weten'.

Maar toch is het zo dat mensen die een persoonlijkheidstest zoals de MBTI invullen, het gevoel kunnen hebben dat de beschrijving die eruit rolt precies klopt. Dat kan onder andere verklaard worden aan de hand van twee psychologische fenomenen: het Barnum effect en het Pollyana principe.

In 1949 liet de psycholoog Forer een interessant fenomeen zien. Hij liet mensen een persoonlijkheidstest invullen en gaf ze daarna hun testresultaten terug. En iedereen herkende zich heel erg goed in de beschrijving van hun persoonlijkheid. Alleen…iedereen had dezelfde beschrijving van zijn persoonlijkheid gekregen. Dit effect staat bekend als het Barnum effect. Barnum zei: ‘Een circus moet iets hebben voor iedereen’. De beschrijvingen zijn dusdanig algemeen van toepassing op iedereen, dat iedereen zich erin herkent. Recent heeft Derren Brown hetzelfde fenomeen laten zien: hij gaf iedereen dezelfde beschrijving van hun persoonlijkheid en iedereen was diep onder de indruk van hoe goed hij hun persoonlijkheid had beschreven. Dit Barnum effect is ook van toepassing op de MBTI: het heeft iets voor iedereen, waardoor iedereen zich kan herkennen in de beschrijving van zijn persoonlijkheid.

Het tweede psychologische effect dan kan verklaren waarom mensen zo'n gevoel hebben van 'ah, ja, zo ben ik!' als ze de MBTI hebben ingevuld is het Pollyana principe. Dat principe zegt dat mensen het eens zijn met positieve statements over zichzelf. En in de MBTI is geen enkele persoonlijkheid beter of slechter dan de andere. Iedereen is goed zoals hij is en iedereen heeft positieve kwaliteiten. Wie is het nu niet eens met een stelling als 'Je bent flexibel en past je goed aan tot er een belangrijke waarde van je op het spel staat' of 'als je echt gecommitteerd bent, dan regel je je werk goed en maak je het af' of 'je vindt het belangrijk hoe andere mensen zich voelen'.

Het feit dat we ons kunnen herkennen in een beschrijving van onze persoonlijkheid nadat we een test hebben gemaakt, zegt niet dat die betreffende persoonlijkheidstest ook daadwerkelijk valide en betrouwbaar is of dat we onszelf en anderen ook maar een fractie beter doorgronden en begrijpen.

2 thoughts on “Twee psychologische effecten die het ‘ah, ja, zo ben ik!’-effect verklaren

  1. Ella Ghysels

    Beste,

    We werken in onze organisatie met de MBTI test in het kader van loopbaanbegeleiding en we zien positieve resultaten bij onze cliënten:
    Ze hebben een kader om te reflecteren over hun voorkeuren en krijgen beschrijvingen aangereikt die hen helpen om over zichzelf te spreken in kader van arbeidscommunicatie.
    Ze bepalen zelf wat ze bij zichzelf herkennen en wat niet.
    We stoppen niemand zomaar in één van de 16 profielen
    De MBTI reikt niet enkel aan wat sterk is in hun profiel maar ook wat hun uitdaging is om effectiever te worden.
    In die zin sluit MBTI aan bij de kernkwadranten van D.Ofman,
    kwaliteit/valkuil/allergie/uitdaging

    Ik weet dat de wetenschappelijke waarde van de MBTI betwist wordt. In die discussie meng ik mij niet omdat ik geen onderzoekster ben.
    Ik stel alleen vast dat het instrument ( zoals er nog zijn op de markt) werkt om mensen verder te brengen en daar gaat het ons om.

    ps; ik ben niet betaald door OPP om mij in deze discussie te mengen

    Reply
    1. Gwenda

      Beste Ella,

      Bedankt voor je reactie. Gezien de grote schaal waarop de MBTI wordt gebruikt, zullen er heel veel mensen en organisaties met jou van mening zijn dat de MBTI goed werkt om mensen verder te brengen. En dat geeft ook direct aan dat om te kunnen bepalen wat werkt om progressie te boeken, meningen onvoldoende zijn als criterium. Dat wat mensen denken en voelen is natuurlijk belangrijk; als je goed in gesprek bent met een loopbaankandidaat en die persoon geeft aan geholpen te zijn door het proces met jou, dan is er iets dat goed heeft gewerkt. De vraag is: wat heeft er goed gewerkt? En om die vraag te kunnen beantwoorden zijn zelfrapportages en zelfbeoordelingen niet altijd de juiste manieren. De twee psychologische effecten die ik beschrijf in deze post, zijn er een voorbeeld van dat gevoelens en meningen niet per definitie iets zeggen over de kwaliteit van het instrument dat is ingezet.

      Uit wetenschappelijke onderzoeken blijkt dat de MBTI niet valide en niet betrouwbaar is en wetenschappers adviseren de MBTI niet te gebruiken in onder andere loopbaanbegeleiding. Dat lijkt me een heel belangrijk signaal om nog eens goed te kijken of de praktijk die iemand heeft opgebouwd en de ideeen waarin iemand heeft geinvesteerd, op een kwalitatief goed fundament zijn gebouwd. Dat is moeilijk voor iedereen, omdat mensen (over het algemeen) goede intenties hebben en geloven in wat ze doen. Zeker in loopbaanbegeleiding willen professfionals hun clienten echt verder helpen, en dus is het des te ingewikkelder om instrumenten waarin je als loopbaangeleider gelooft ter discussie te stellen en opnieuw te onderzoeken of/wat je doet echt werkt om mensen vooruit te helpen. Als iemand dat toch aandurft en die persoon komt erachter wat de werkbare factoren zijn (bijvoorbeeld het gesprek dat de vriendelijke loopbaanbegeleider met de kandidaat heeft, waarin diens perspectief heel serieus wordt genomen en waarin open wordt onderzocht wat een goede volgende stap voor hem zou kunnen zijn), dan kan het middel (MBTI) misschien weggelaten worden.

      Je hoeft geen onderzoeker te zijn om wetenschappelijke inzichten serieus te nemen en te vertalen naar je eigen werk en leven. Dat is juist de functie van wetenschap: om als mensheid progressie te boeken door in ons dagelijks leven beter onderbouwde keuzes te maken. Als onafhankelijk uitgevoerde wetenschappelijke onderzoeken aantonen dat de MBTI valide en betrouwbaar is en de mensheid bewezen kan worden ingedeeld in de MBTI-persoonlijkheidstypen, én die indeling tot progressie leidt (bijv in termen van meer sensitiviteit en begrip voor elkaars verschillen, een verbetering van prestaties, en succcesvolle loopbaankeuzes) dan ben ik graag bereid om mijn mening te herzien omdat de wetenschappelijke feiten mijn mening dan tegenspreken.

      Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *