Skip to content

De therapie-cultuur ondermijnt zelf determinatie

In dit en dit stukje schreef ik al iets over Furedi’s provocerende boek over de therapie-cultuur. Furedi heeft het over emotioneel determinisme en causatie. Wat is het eigenlijk probleem met deze cultuur van emotioneel determinisme en causatie?

Furedi stelt het volgende: Omdat we kwetsbaar en ziekelijk zijn hebben we hulp nodig om ons ware zelf te ontdekken. De therapeut, de professional met zijn therapeutische model en verklaringen. Zo ontstaat de paradoxale situatie dat onze ware gevoelens en emoties worden opgehemeld als ongelofelijk belangrijk, terwijl we tegelijkertijd die ware gevoelens en emoties alleen kunnen ontdekken via de methoden en handboeken van de experts.

Furedi beschrijft dat er een ware “authenticiteitsindustrie” is ontstaan, die mensen helpt om in contact te komen met hun ware gevoelens en emoties. Deze industrie werkt met een therapeutische formule om mensen te trainen bepaald gedrag te laten zien. Het contrast tussen mensen die worstelen om zichzelf te leren kennen en de authenticiteitsindustrie met standaard handboeken en instructies is opmerkelijk, schrijft Furedi. Het gaat helemaal niet meer om authenticiteit, om de emoties van het individu, maar om emotionele conformiteit via gemakkelijk klinkende hapklare brokjes therapie.

Vervolgens stelt Furedi dat therapie een gevaarlijke vorm van sociale controle aan het worden is. Los vertaald:

“De therapeutische interventie kan de weerstand van de patiënt omzeilen en kan het innerlijke leven van het individu beïnvloeden op een manier die vroegere maatschappelijke instituties niet konden. In plaats van te oordelen, sympathiseren therapeuten met hun patiënten en bouwen ze een relatie op die gekenmerkt wordt door “tolerantie”. Niet-oordelen. Zo krijgen therapeuten toegang tot de subjectieve beleving van individuen. Vervolgens geven therapeuten een diagnose af en zo verklaren ze de patiënt “ziek”. Door de diagnose en het label krijgen therapeuten vervolgens een vorm van sociale controle. De rol van zieke stelt het individu vrij van bepaalde sociale en morele normen, want de ziekte kan niet de schuld zijn van de zieke zelf en de ziekte ontslaat de persoon van gedrag dat we van een gezond persoon wel zouden verwachten. In ruil voor deze vrijstellingen wordt van het individu verwacht dat hij zich miserabel voelt en dat hij er alles aan wil doen om beter te worden. De tolerante empathie is zo een vorm van sociale controle. In het adopteren van de ziek-rol accepteren individuen dat hun capaciteit om te functioneren beschadigd is, ze zijn gehandicapt, en daarom is hun vermogen om hun individuele autonomie vorm te geven significant gecompromitteerd. Ondanks zijn verstorende effect, promoot de normalisatie van ziekte een gevoel van ondergeschiktheid aan de professional. Een belangrijke ontwikkeling die de macht van de professional een boost heeft gegeven is de medicalisering. Medicalisering is het proces waarin dagelijkse levensproblemen worden behandeld als medische problemen,  en worden beschreven in termen van ziektes en syndromen en aandoeningen.”

Halverwege het boek legt Furedi uit dat therapie, hoe goed onderbouwd ook, het vermogen van mensen om zelf om te gaan met de problemen die ze tegen komen vermindert. Het probleem is niet dat professioneel advies altijd slecht zou zijn, maar het probleem is dat het de professional het proces van zelf ervaring opdoen met het oplossen van problemen ondermijnt. Intuïtie en inzichten vanuit het individu zelf worden voortdurend ondermijnd door de inbreng van professionele expertise van de therapeut. Dit heeft het onbedoelde effect dat mensen van hun eigen gevoelens vervreemden. Ze worden steeds afhankelijker en minder capabel om zelf problemen op te lossen op hun eigen manier. Uiteindelijk heeft dit consequenties voor menselijke zelf determinatie. Therapie leidt tot standaardisatie van mensen in plaats van tot individuele zelfbeschikking.

Wat denk jij? Heeft Furedi een punt als hij stelt dat het paradoxale van de therapiecultuur is dat het claimt authenticiteit te bevorderen terwijl het juist tot standaardisatie en onderdrukking leidt? En is oplossingsgerichte therapie echt anders?

 NOAM trainingen

 

4 thoughts on “De therapie-cultuur ondermijnt zelf determinatie

  1. Linda Hovius

    Ik heb nu alle drie je artikelen over Furedi gelezen en wil er graag een kanttekening bij maken. Zoals het hier staat, lijkt Furedi alle therapieën en instrumenten over 1 kam te scheren. Volgens mij doet hij de werkelijkheid daarmee geweld aan.
    In Nederland zie je bijvoorbeeld vanuit wetgeving voor zieken (Poortwachter) en bijstandsgerechtigden dat al jarenlang juist een beroep wordt gedaan op zelfredzaamheid, wat iemand nog WEL kan. Het "patientiseren" is domweg te duur. Prettige bijkomstigheid is dat de betrokkenen gelukkiger worden door nuttig te zijn. Bij bijstandsgerechtigden is het vaak vrijwilligerswerk, iemand die een wekelijkse koffiedienst in het buurthuis draait. Dat wordt soms echt een "lifeline", een belangrijke bron van eigenwaarde.
    Die zelfredzaamheid vind ik ook centraal staan bij professionele psychosociale hulpverlening, verzekeraars vergoeden alleen nog interventies die snel tot blijvend resultaat leiden. Cognitieve gedragstherapie, solution-focused, protocollair handelen zijn inmiddels de norm geworden. Vorige week sprak ik een begeleider van ontspoorde jongeren, alles wat zij doen is tegenwoordig evidence-based.

    Waar ik de beschreven 'wantoestanden' van Furedi nog wel zie, zijn:
    1) psychiatrie, de extreem uitdijende classificatie van 'psychiatrische stoornissen' zonder klinische tests (DSM handboek) en de ongezonde banden van diagnosticerende artsen met de psychofarmaceutische industrie. Psychiaters staan bijvoorbeeld op de loonlijst van een producent van antidepressiva en besluiten vervolgens om de checklist zodanig uit te breiden dat 10% meer mensen de diagnose 'depressie' krijgt. Omdat die diagnose geen klinische tests bevat voor b.v. verminderde hersendoorbloeding (een kenmerk van klassieke depressies), kan dit.
    2) particulier betaalde zelfhulpcursussen, variërend van Large Group Awareness Trainingen (CSA, Landmark, Essence) tot spiritueel fundamentalistische coaches of halfreligieuze bewegingen. Overigens heb ik zelf veel profijt hiervan gehad, op een andere manier naar mijzelf in de wereld leren kennen en gemerkt dat het bij deze bewegingen echt gaat om hoe je je verbindt aan mensen om je heen. Dus niet dat egocentrische en deterministische dat Furedi noemt. Het grootste nadeel van deze cursussen vind ik echter dat ze weinig doen aan effectstudies; ook werden soms mensen toegelaten met ernstige psychiatrische klachten, waarmee je denk ik een behoorlijk risico aangaat.

    Reply
    1. Gwenda

      Ja, Linda, Furedi's boek neemt heftig stelling en ik ben het met je eens dat er grote verschillen zijn tussen therapie aanpakken. Hij neemt vooral stelling tegen de therapiecultuur en gaat niet zozeer in op verschillende vormen van therapie. Uitdagend perspectief, dat tot nadenken aan zet.
      bedankt voor je interessante reactie.

      Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *