Skip to content

De ‘het is je eigen schuld-attributie’: het slachtoffer is verantwoordelijk

xlargeSlachtoffers beschuldigen dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor het onheil dat ze is aangedaan, is een bekend psychologisch verschijnsel. Dat fenomeen treedt op bij slachtoffers van verkrachting, inbraak, overval, terroristische aanslagen, pesten, maar ook bij kleiner onheil, zoals het in een Hoax trappen. Iemand die is verkracht, is overvallen, satirische afbeeldingen heeft gepubliceerd van Mohammed en daarom is vermoord of in een hoaxvalkuil is getrapt, is er zelf schuldig aan, is de gedachte achter victim blaming.

De wereld is rechtvaardig
De verklaring die over het algemeen wordt gegeven voor het fenomeen van victim blaming, is dat mensen graag willen geloven in een rechtvaardige wereld. Dus als iemand iets naars overkomt, dan moet dat wel zijn omdat die persoon zelf dom is geweest of het onheil heeft uitgelokt. Dat is een veilig idee, dan kan het jezelf immers niet overkomen want jij bent niet zo dom, jij doet die dingen niet die onheil uitlokken.

De rol van waarden en van taal
Niemi en Young vroegen zich af of er nog iets anders meespeelt bij victim blaming. Soms is het immers zo dat slachtoffers wel degelijk sympathie krijgen. Wat zou ervan de oorzaak zijn dat een slachtoffer soms sympathie krijgt en soms de schuld krijgt van het onheil? Specifiek vroegen de onderzoekers zich af of je waarden een rol spelen en of de taal waarmee de situatie van de aanvaller en het slachtoffer worden beschreven een effect heeft op de mate waarin victim blaming plaatsvindt.

Niemand verdient onheil
De onderzoekers vermoedden dat je persoonlijke waarden een rol spelen in je reactie op een slachtoffer. Ze maakten onderscheid tussen twee categorieën morele waarden. De ene categorie noemen ze individualiseringswaarden, dat betekent dat je ervan overtuigd bent dat mensen onconditioneel beschermd moeten worden tegen onheil. Niemand ‘verdient’ onheil. Immorele acties zijn gebeurtenissen waarbij een aanvaller een slachtoffer kwaad doet.

Loyaliteit, gehoorzaamheid en reinheid
De andere categorie zijn verbindende waarden om te voorkomen dat groepen en relaties destabiliseren, dat zijn waarden als loyaliteit, gehoorzaamheid, reinheid. Mensen die deze morele waarden hanteren vinden dat als iemand gedrag vertoont dat disrespectvol, disloyaal of onrein is, er geen sprake kan zijn van een duidelijke dader en een duidelijk slachtoffer (agressie bij gebeurtenissen als een vlag verbranden, het bespotten van Mohammed, een verkrachting bij dronken en seksueel uitdagend gedrag).

Resultaten van 4 experimenten
Uit de 4 experimentele onderzoeken bleek dat het sterker hechten aan verbindingswaarden in plaats van aan individualiseringswaarden een voorspeller zijn van sterkere victim blaming. Mensen die sterker geloven in loyaliteit, gehoorzaamheid, reinheid, dus het belang van het in stand houden van groepen en relaties, beoordelen situaties waarin er sprake is van een slachtoffer en een dader als volgt:

  • Ze stellen dat het slachtoffer zelf besmet gedrag vertoonde
  • Ze leggen van een groter deel van de verantwoordelijkheid en de schuld van het onheil bij het slachtoffer zelf
  • Ze hebben sterkere perceptie dat het gedrag van het slachtoffer, in plaats van het gedrag van de dader, heeft bijgedragen aan de gebeurtenissen
  • Ze hebben een afgenomen focus op wat de dader heeft gedaan

Deze patronen zijn te zien grotendeels onafhankelijk van iemands politieke voorkeur, geslacht of religie.

Taal en victim blaming
Daarnaast bleek dat de taal waarmee de gebeurtenissen worden beschreven een bepaald effect heeft op de mate van victim blaming. Als er taal wordt gebruikt waarin er een focus wordt gelegd op het slachtoffer, ontstaat er meer victim blaming, dan wanneer er taal wordt gebruikt waarin de focus wordt gelegd op de dader.

Een voorbeeld van taal waarin de focus ligt op het slachtoffer (en waarin dus in lichte mate meer victim blaming ontstaat): Lisa wordt benaderd door Dan, hij vertelt haar dat hij denkt dat ze een succesvol model kan worden, Lisa gaat met hem mee naar zijn studio, daar vraagt hij haar om seks, Lisa zegt dat ze dat soort dingen niet doet. De vraag wordt haar meerdere keren gesteld en ze wordt bang. Uiteindelijk heeft ze seks met Dan.

Datzelfde voorbeeld met een focus op de dader (en waarin dus in lichte mate minder victim blaming ontstaat): Dan benadert Lisa en vertelt haar dat ze een succesvol model kan worden. Hij neemt haar mee naar zijn studio, waar hij haar vraagt seks met hem te hebben. Ze vertelt het dat ze dat soort dingen niet doet. Hij blijft het haar vragen en haar bang maken. Uiteindelijk heeft hij seks met haar.

De gehanteerde taal is niet een even sterke voorspeller als de morele waarden. Morele waarden blijken grote voorspellende waarde te hebben voor het ontstaan van victim blaming.

Training progressiegericht coachen

 

3 thoughts on “De ‘het is je eigen schuld-attributie’: het slachtoffer is verantwoordelijk

  1. Tio Huisman

    Zonder dat men er erg in heeft kan men over gaan tot victimblaming maar dat is heel schadelijk voor het slachtoffer. Hoe zou iemand er nou om vragen. Ze denken dat het hun zelf niet zal overkomen. Er was ook eens een jongen die ging liften met krukken en kreeg een lift omdat die mevrouw het zielig vond dat ie daar met krukken stond maar werd verkracht en was wel ouder dan zeventig jaar. Sommigen zullen dan denken had je geen lifter mee moeten nemen. Zoiets doe je dan uit goede bedoelingen. Ook babbeltrucs wildvreemden die aanbellen en binnen willen komen zeggen ze van had eerst maar gekeken wie er voor de deur stond. Als ze te vaak victimblamen kun je wel gehersenspoeld voelen en dat is zeer schadelijk. dat deze mensen rond mogen lopen. Ik weet ook nog wel dat die moord van Marianne Vaatstra spelde en sommigen uit die buurt zeiden had ze maar een taxi genomen en ze was wel wat losbandig en overmoedig en met van die buurt of dorpsroddels in Zwaagwesteinde. Het getuigt niet van een vergroot inzicht. En dat je er dan om zoekt alleen in het donker afgelegen daar te fietsen zo laat nog en alsof je er om vroeg. Wie had dat gedacht op zo"n dorp in west friesland dat dat zou gebeuren daar. Het is ook wel eng zo laat nog en afgelegen maar dat ze ook nog zeggen van dat iemand er zo om vraagt. En in Leeuwarden lopen en dan zeggen ze wie loopt daar zo laat nog en had je je mobieltje maar niet meegenomen, en maar niet moeten laten zien. Zo verzinnen ze allemaal smoezen waarmee het wangedrag maar vrijgepleit mag worden, en zelfs een moord nog wel en zeer ernstige delicten waarbij diegene helemaal weerloos was en machteloos. Een enkeling ziet er dan iets slechts in alsof het een losbandig type was en die heeft er dan zelf om gevraagd. heel conservatief bekrompen en benepen zien ze het slachtoffer als the bad one, en de slechterik . Meestal S.G.P. reformatorisch streng gelovig artikel 31 zwarte kousenkerk met wat simpele types die misbruik maken van andermans omstandigheden. Het is nogal kortzichtig en met oogkleppen op. A sociaal en onbillijk zonder respect te hebben voor de waarheid dan die geweld aandoen. In een klein wereldje van schijnveiligheid leven.

    Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.