Aansluiten en erkennen zijn twee belangrijke progressiegerichte interventies. Ze liggen in elkaars verlengde, maar zijn niet precies hetzelfde. Met aansluiten laat je merken dat je het perspectief van je gesprekspartner hebt gehoord, dat je er goed naar hebt geluisterd. Met erkennen laat je merken dit perspectief valide en logisch is, gegeven hoe de ander de situatie ervaart.

Aansluiten bij de woorden. Tijdens een van onze sessies progressiegericht leidinggeven oefenden we met een leidinggevende een stuurgesprek. Deze leidinggevende wilde een gesprek gaan voeren met een van zijn medewerkers omdat die te weinig initiatief toonde in het werk. Daardoor liep de organisatie kansen mis om hun dienstverlening daadwerkelijk in te kunnen zetten bij hun klanten. Die klanten wisten namelijk niet dat ze de betreffende dienstverlening konden afnemen, omdat deze medewerker hen dit niet liet weten.

Oprecht aansluiten, dat is in de meeste gesprekssituaties het eerste wat progressiegerichte professionals doen in reactie op hun gesprekspartner. Het aansluiten heeft de functie om tot samenwerking te komen in het gesprek en werkt omdat het een proces van reciprociteit op gang brengt. Oprecht aansluiten betekent dat je in het gesprek laat merken dat je het perspectief van de ander erkent. Dat kun je doen door samen te vatten wat de ander zei, waarbij je diens kernwoorden bewaard. Of je sluit op procesniveau aan, bijvoorbeeld door korte reacties te geven: ‘Ah, dus dat is de situatie’ of ‘Natuurlijk kan ik je helpen’. Oprecht aansluiten is niet hetzelfde als het eens zijn met de ander, maar het betekent wel: ‘Als ik door jouw ogen naar de situatie kijk dan zou ik zien wat jij ziet, want dan had ik jouw ogen’. Oprecht aansluiten is niet in elke situatie het eerste wat je doet. Wanneer er acuut gevaar dreigt werkt het beter om direct een instructie te geven. Als het gevaar geweken is kun je wel weer als eerste aansluiten bij de reactie van de ander. En als je geen mandaat hebt, werkt het ook beter om het aansluiten over te slaan. Wanneer een rechter zijn oordeel uitspreekt en je om een reactie vraagt is aansluiten niet gepast, en geef je beter direct je reactie. Meer lezen:

mijn perspectief nemen

progressiegericht erkennen en samenvatten

jouw perspectief nemen

precies mijn perspectief

Enkele gedachten over inclusie en diversiteit vanuit progressiegericht perspectief. Volgens de definitie van de SER gaat diversiteit over de verschillen tussen mensen (in onder andere geslacht, leeftijd, geaardheid, etnisch-culturele achtergrond, arbeidsvermogen). En de SER stelt dat het bij inclusie gaat over het omgaan met en het optimaal benutten van deze verschillen, over gedrag en cultuur.

Sturen: de blinde vlek. Mijn vermoeden dat sturen (of een gebrek daaraan) een blinde vlek is in onze samenleving, is de afgelopen decennia gegroeid. Dat vermoeden wordt gevoed door de misverstanden die ik in de praktijk regelmatig tegenkom. Leidinggevenden die een verkeerd begrip hebben van wat motivatie inhoudt, die autonomie definiëren als ‘onafhankelijkheid’, die gefrustreerd zijn als doelen wel worden geformuleerd maar niet worden gerealiseerd en dan gaan proberen te achterhalen waarom medewerkers het niet doen of wat ze nodig hebben, leidinggevenden die bewust of onbewust geloven dat medewerkers soms een schop onder hun kont nodig hebben om in beweging te komen, om er maar een paar te noemen. Niet in volgorde van belangrijkheid of frequentie zijn dit enkele van de misverstanden die ik tegenkom:

De reden voor het verzoek. Een progressiegerichte techniek die in het bijzonder vaak gebruikt wordt door deelnemers aan onze trainingen is progressiegericht nee zeggen. Je collega vraagt je bijvoorbeeld of hij muziek aan mag zetten op jullie werkkamer, en jij wil dat niet. Of je leidinggevende vraagt je de deadline voor je project met een maand te vervroegen en je kunt dat niet doen. Of een medewerker vraagt je om een promotie en een salarisverhoging die jij als leidinggevende niet wilt honoreren. Of je kind 8-jarige vraagt je of hij alleen op de fiets door de drukke stad naar school mag voortaan, terwijl zijn fietsvaardigheden niet goed genoeg zijn. In al deze situaties kun je ervoor kiezen om progressiegericht nee te zeggen.

Past deze methode bij progressiegericht werken? Ik vind het soms lastig om in te schatten of een bepaalde methode die wordt voorgesteld door collega’s en medewerkers past bij de progressiegerichte benadering. Dat zei een directeur van een onderwijsinstelling een tijdje geleden tegen me. Hoe maak ik die inschatting?

Van goede intenties naar goede acties. Op het UAF Live event 2025 sprak professor Ghorashi, van de VU Amsterdam. Ze doet onderzoek naar de processen van in- en uitsluiting in het leven van migranten en vluchtelingen. In dit onderzoeksartikel beschrijft ze twee componenten van categorisch denken die negatief werken: migranten zien als culturele anderen en migranten beschouwen als mensen met een achterstand. Veel mensen hebben de goede intentie om migranten te helpen integreren, maar kijken tegelijkertijd vanuit een deficiet model (wat ontbreekt er) en vanuit het idee dat de ander ‘anders’ is. Ze pleit voor kennisgebaseerde samenwerkingen, waarbij de ervaringen van migranten zelf een belangrijke input vormen voor beleid.

Waar komt je eigen motivatiestijl vandaan? Oftewel waar komt de manier waarop je anderen probeert te motiveren vandaan? Een tijdje geleden zei een leidinggevende tegen me dat hij het belachelijk vond dat zijn medewerkers niet gewoon zelf snapten wat ze moesten doen. Hij vond het irritant dat hij hen moest aansturen. Waarom was dat nou nodig? Hij kreeg er weerstand van om als leidinggevende te moeten leidinggeven aan medewerkers. Deze leidinggevende was niet autonoom gemotiveerd voor zijn werk als leidinggevende. Hij schoot vaak uit zijn slof, was ongeduldig en autoritair tegen zijn medewerkers. Dat ging gepaard met een energielek bij hemzelf en bij medewerkers die niet goed functioneerden.

Sturen op nut in trainingen. Een deelnemer aan de training progressiegericht coachen stelde me de volgende vraag: ‘N.a.v. de nuttigheidsvraag podcast ben ik geïnteresseerd geraakt om de nuttigheidsvraag bij de start van een training te stellen. Ik ben alleen nog opzoek naar het ‘wat daarna’? De nuttigheidsvraag is gesteld. Trainees geven een antwoord en wat is dan de stap die ik daarna zet?’ Een interessante vraag en in deze bijdrage reik ik een paar invalshoeken aan.