Jongerenbegeleiders vooruit helpen als ze vast zitten. Vrijwilligers bij een hospice ondersteunen in hun zware werk met stervenden. Daar gaat dit interview over met Marjo de Keijzer, gedragsdeskundige en coach en supervisor. Marjo heeft een eigen bureau genaamd EMCEJE en ze werkt daarnaast als gedragsdeskundige bij Flexus Jeugdplein. Een interview over progressie bereiken, ook als de situatie gevaarlijk en risicovol is.

GwendaWelkom, bedankt dat je dit interview wilt doen. Zou je iets willen vertellen over wie je bent en wat je doet?
MarjoGraag gedaan. Ja, ik ben Marjo de Keijzer en werk voor een grote jeugdhulpverleningsinstelling in Rotterdam, Flexus Jeugdplein. Daar ben ik gedragsdeskundige, dat betekent dat ik de professionals en teams coach, adviseer en begeleid in hun werk met cliënten. Daarnaast heb ik een eigen bedrijf, EMCEJE, daar ben ik coach en supervisor en coach ik mensen in verschillende organisaties.

 

GwendaWat zijn belangrijke uitgangspunten bij Flexus Jeugdplein voor de hulpverlening aan cliënten?
MarjoFlexusJeugdplein is een aanbieder van jeugd- en opvoedhulp in de stadsregio Rotterdam en omliggende gemeenten. Flexus Jeugdplein heeft een scala aan hulpverleningsmogelijkheden. We zitten aan de preventieve kant, dus ambulant mensen begeleiden via gezinscoaching bijvoorbeeld. En we bieden we ook pleegzorg en opvanghuizen, wanneer kinderen even niet meer thuis kunnen wonen. De belangrijkste uitgangspunten daarbij zijn: kinderen zoveel mogelijk thuis laten wonen, Een Gezin Een Plan, goed samenwerken met andere instanties zoals Jeugd en Gezin, zo snel en kort mogelijk hulp verlenen, mensen in hun kracht laten en zodra mensen het weer zelf kunnen , je terugtrekken. De oplossingsgerichte aanpak past daar mooi bij.

 

GwendaHoe kwam je met de oplossingsgerichte aanpak in aanraking?
MarjoDe oplossingsgerichte aanpak heb ik zo’n vijf jaar geleden leren kennen. Ik had een workshop gedaan voor mijn deskundigheidsbevordering en toen dacht ik, wat is het een interessante methodiek. Ik loop al een hele tijd mee en heb al heel wat aanpakken en methodieken gezien en me erin bekwaamd en ik geloof ook zeker in een aantal daarvan. Maar bij de oplossingsgerichte aanpak had ik zoiets van “wat bijzonder”.  Zo ben ik er steeds mee verder gegaan, heb trainingen gevolgd bij NOAMen heb er veel zelf mee geëxperimenteerd. En ik ben er echt heel erg tevreden over, ik heb er hele goede ervaringen mee. Ja, ik ben echt heel tevreden.

 

GwendaKun je nog terughalen wat je als eerste zo aansprak?
MarjoAls eerste sprak me aan dat ik dacht “Wat is dit eenvoudig”. Daar ben ik later wel van terug gekomen, want het is wel eenvoudig maar het is ook ingewikkeld om het consequent toe te passen. Maar….niet dat eindeloze bezig zijn met het probleem, waardoor je ziet dat het gesprek zwaarder wordt en mensen terugvallen. In plaats daarvan ben je bezig met wat er wel goed gaat. Ik merkte gewoon dat de oplossingsgerichte aanpak werkte en zo ben ik er steeds enthousiaster voor geworden.

 

GwendaWaaraan merkte je “Ja, dit werkt”?
MarjoNou ik ontdekte dat ik, als ik met klanten sprak, gelijk geneigd was om te denken: “Wat is hier mis? Hoe zit het nou met jou?” en dan was ik eigenlijk heel erg met mijn eigen diagnoses bezig. En dan stemde ik ook mijn vragen af op mijn diagnose. Nu ik oplossingsgericht werk ben ik gericht op: “Wat gaat er nog goed” en daar stem ik ook mijn vragen op af. En dan zie je dat mensen daar zelf ook meer naar gaan kijken en dat mensen denken: “Aha, het is niet zo zwaar, er gaan ook dingen goed”.

 

GwendaDus je stemt je vragen nu meer af op wat er goed gaat?
MarjoJa, want ik weet dat sleutels om problemen op te lossen liggen in wat er nog goed gaat. Want als mensen stil staan bij wat er nog goed gaat, dan kunnen ze dat misschien ook nog vaker doen. En je merkt dat mensen dat leuk vinden. Mensen komen in een ander soort mood. Het is niet altijd slecht, wat doe ik anders als het beter gaat. Ik zie gewoon dat het werkt!

 

GwendaWat zie je?
MarjoIk zie dat mensen anders gaan zitten, dat mensen hoopvol worden en dat heb je nodig om verder te komen. Dat geldt voor de mensen die ik in mijn eigen praktijk zie en als ik werk met medewerkers van Flexus Jeugdplein dan werkt het dubbel. Want als de werkers zien wat er wel goed gaat in hun aanpak van de cliënt, dan gaan ze ook zien wat er goed gaat bij de cliënt zelf. Ik vraag de werkers bijvoorbeeld:”Heb je wel eens gevraagd wat er nog wel goed gaat bij je klant? “ en dan gaan ze dat doen en dan wordt er iets geboren van “Misschien kan het toch anders en beter worden”.  Dan werkt de hoop dubbelop. Zowel voor de werker als voor de cliënt.

 

GwendaHeb je een daar een voorbeeld van?
MarjoNou er was bijvoorbeeld een schoolmaatschappelijk werker die het heel lastig vond om samen te werken met een zorgcoördinator op school. De zorgcoördinator kwam steeds op hem af met opdrachten en controleerde ook steeds of hij het wel had gedaan. De schoolmaatschappelijk werker vond het heel moeilijk daarmee om te gaan, voelde zich onder druk staan. Dus ik stelde de vraag:”Zijn er wel eens momenten geweest waarop je dit probleem niet had met de zorgcoördinator?”en toen schoot hem een periode te binnen toen het beter ging. En zo kwam hij op een idee wat hij nog eens zou kunnen doen en dat werkte goed. Dus hij werd hoopvoller in ons gesprek en het werkte vervolgens ook nog eens goed in zijn samenwerking met de zorgcoördinator. Ja, het is zo simpel, maar het werkt wel!

 

GwendaWat is voor jou het verschil tussen oplossingsgericht werken en andere aanpakken?
MarjoNou de omslag heeft voor mij veel te maken met diagnosticeren. Als je al zo lang in het vak zit heb je heel snel adviezen en diagnoses klaar. En met de oplossingsgerichte aanpak moet ik echt op mijn handen zitten en denken: “Nee, we gaan op zoek naar de oplossing die de klant zelf bedenkt en voor de klant zelf werkt”.  Natuurlijk is het niet zo dat ik nooit meer een tip geef, of een advies, maar ik ga nu eerst kijken of de klant zelf iets kan bedenken, omdat ik ook echt geloof en ook heb geleerd in de trainingen, dat de oplossing die de klant zelf bedenkt het beste werkt. Dat die het beste bij de klant past, het beste in de praktijk uit te oefenen is. Dus zo’n eigen oplossing biedt veel meer mogelijkheden tot succes.

 

GwendaDus je gaat nu veel meer op zoek naar de eigen oplossingen van mensen?
MarjoJa, ik ga eerst vragen “Wat heeft al gewerkt tot nu toe?” of “Wat heb je zelf al eens bedacht?”, voordat ik eventueel advies geef.
GwendaIs dat advies geven of sturen ook afhankelijk van de rol waarin je zit?
MarjoJa, waar ik ook veel van heb geleerd in de trainingen is dat ik ook moet sturen op sommige momenten. Dan geef ik het kader aan, hier moeten we heen en dan mag de ander bepalen hoe hij daar gaat komen. Flexus Jeugdplein heeft ook organisatiedoelen die bereikt moeten worden en ik ben soms ook in gesprek met mensen die iets moeten gaan bereiken. En dan geldt ook weer: mensen willen graag in hun eigen kracht staan, graag hun eigen competenties erin brengen en je krijgt mensen makkelijker mee in de beweging die je zelf ook wil als je hen hun eigen oplossingen laat bedenken.

 

GwendaDus soms zit je ook in een rol waarin je met iemand in gesprek bent die jij moet aansturen of die naar jou is toegestuurd door iemand anders?
MarjoJa, en dat was voor mij nieuw in de oplossingsgerichte methode, dat oplossingsgericht sturen. Het ligt voor de hand dat je niet altijd alleen maar mensen kunt helpen, maar oplossingsgericht sturen is wel net even anders hoe je dat doet. En in gesprek zijn met een gestuurde cliënt is ook weer net even anders.

 

GwendaWat is er dan anders?
MarjoOplossingsgericht helpen is het principe van “je klant is je klant”. Je gaat aan de slag met de stappen om de klant te helpen met zijn veranderbehoefte. Maar soms zit je in een situatie dat je in gesprek bent en dat je denkt: “Wat gebeurt er nu toch? Wil jij wel met me praten?” En dan denk ik als eerste: “Heb ik eigenlijk wel een klant?” Soms worden mensen wel eens naar mij toegestuurd en dan zeggen mensen misschien wel dat ze coaching willen maar staan ze nog niet echt in de stand van: “Ik wil wel veranderen”.  En dan besef ik dat ik eerst iets anders moet doen, omdat ik met een bezoeker of een klager in gesprek ben. En als ik dan aandacht besteed aan hoe ze bij mij zijn gekomen en wat ze zelf willen, dan merk je dat ze veranderen en dat ze beginnen te denken:  “Ok, dus ik heb invloed op wat we hier doen en op hoe ik ergens kan gaan komen”.

 

GwendaWelke oplossingsgerichte technieken gebruik je graag?
MarjoNou de schaalvraag is een super simpele techniek die ik eigenlijk altijd gebruik. Dan zoom ik eerst in op wat de ander wil dat er anders gaat. Daarna stel ik voor dat de klant zich een schaal voorstelt van 0 tot 10, waarbij 10 staat voor de situatie zoals de klant die graag wil hebben. En dan vraag ik “op 10, hoe ziet die gewenste toestand eruit?’ dat is vaak een leuk gesprek want dan gaat iemand zich helemaal voorstellen wat er dan anders gaat. Wat doe jij zelf dan anders? Wat doet degene anders waarmee je werkt? En daarna kijk ik waar sta je dan nu op die schaal?  En we gaan op zoek naar succesjes, wanneer ging het al eens een beetje zoals je wilt dat het wordt? En is er iets dat je kunt meenemen uit die situaties om nu een stapje verder te zetten? Wat zou je kunnen doen? Hoe zou je dat kunnen doen? Zo loop je eigenlijk die weg, soms loop ik de schaal ook letterlijk.

 

GwendaDus die schaalvraag gebruik je graag. Wat levert het op?
MarjoDie schaalvraag levert een mooi plaatje op. Waar gaat het over, waar wil ik heen. Het geeft hoop, je krijgt zicht op de dingen die al lukken en het levert ook op dat je niet direct hoeft te zijn waar je naartoe wil. Dat het een proces is. Je loopt een weg met iemand en die persoon loopt zijn eigen weg. Stap voor stap. Het levert altijd wat op, die schaalvraag.

 

GwendaMooi, welke andere technieken gebruik je graag?
MarjoEen andere techniek die ik graag gebruik is de cirkeltechniek. In de binnencirkel schrijf je op wat er nu al goed gaat en zo raak je geïnspireerd om verder te gaan. In de buitencirkel wat je nog wilt bereiken. Ik zie bij de cirkeltechniek dat de klanten geïnspireerd worden om verder te gaan. Dat komt ook door die binnencirkel. Ik was eigenlijk altijd te weinig gericht op wat er al wel goed gaat. En je moet niet ontkennen dat er zware, pittige problematiek aan de hand is bij cliënten want dat is duidelijk. Maar het zal je verbazen hoe snel je toch kunt gaan naar de vraag: “Wat gaat er nog wel goed”. In de intake kun je daar veel meer aandacht aan besteden dan je vaak geneigd bent om te doen.

 

GwendaWat is het voordeel daarvan op organisatieniveau, voor Flexus Jeugdplein?
MarjoWe hebben de politieke wind mee. We moeten vooral doen wat werkt en geen ellenlange trajecten met klanten doorlopen en dat is wel wat deze methodiek in zich heeft: kort. Niet doorgaan als mensen aangeven dat het genoeg is geweest. Daarnaast is de methodiek simpel en goed te doen voor werkers. Het is een hele mooie methode om trajecten korter te maken en sneller af te ronden.

 

GwendaHoe kun je de oplossingsgerichte aanpak op organisatieniveau benutten?
MarjoOp organisatieniveau kun je echt veel winst maken als je allemaal de oplossingsgerichte taal spreekt. Als je samen diezelfde taal spreekt kun je bijvoorbeeld vergaderingen veel effectiever en nuttiger maken. En ook als je bezig bent met organsiatieverandering kun je technieken uit de oplossingsgerichte aanpak benutten. Dat je kaders geeft en ook de ruimte geeft dat mensen hun eigen invulling eraan kunnen geven, want anders krijg je geen draagvlak voor de organisatieverandering en krijg je weerstand.

 

GwendaWelke principes helpen om vooruitgang te bereiken in organisatieverandering?
MarjoIk heb de training “Doen wat werkt in organisatieverandering”net gedaan en heb de principes voorgelegd aan het management. Wat ik belangrijk vind in organisatieverandering is duidelijk zijn over waar je heen wil en dat blijven communiceren en mensen laten meedenken en meepraten over de invulling. Eigen oplossingen, want mensen hebben die eigen oplossingen ook. Geloof daar ook in, het is helemaal niet zo dat mensen niet willen veranderen alleen ze willen zich niet laten voorschrijven hoe het moet, ze willen zelf uitzoeken wat bij hen past om een stap te zetten in de richting waar de organisatie heen wil.

 

GwendaIn welke situaties denk jij dat de oplossingsgerichte aanpak kan werken?
MarjoOplossingsgericht werken kan in elke situatie werken denk ik. Ik geef bijvoorbeeld intervisie aan vrijwilligers die werken in een hospice. Dat zijn mensen die vrijwillig werken in hele moeilijke omstandigheden. Ik ben dan verbaasd hoe enthousiast mensen worden als ze op een oplossingsgerichte manier van elkaar leren en elkaar complimenteren over hoe ze het werk aanpakken. Ja, de oplossingsgerichte intervisie aanpakwerkt ook in zo’n omgeving waar mensen heel erg betrokken zijn bij mensen die sterven.

 

GwendaOok in moeilijke omstandigheden dus?
MarjoJa, bijvoorbeeld ook bij een aanmelding van kindermishandeling van een AMK kun je oplossingsgericht werken. Natuurlijk moet je dan heel goed kijken: “Wat gaat hier niet goed” en “Wat zijn risico factoren”, maar je krijgt zo’n gezin pas mee als je ook gaat kijken naar wat er wel goed gaat in het gezin. En dat ook opschrijft, want daar zitten voor de Raad voor de Kinderbescherming en AMK (algemeen meldpunt kinderbescherming)ook aanknopingspunten om met het gezin verder te gaan. Want als je alleen kijkt naar wat er niet goed gaat dan gaat het hele gezin misschien plat en daar is niemand bij gebaat. Als je kijkt naar “zijn er dingen die lukken in het gezin?” of “hoe kreeg je het voor elkaar dat je kind vandaag op tijd naar school ging?” dan worden de krachten van het gezin aangeboord.

 

GwendaOntken je met de oplossingsgerichte aanpak niet de zwaarte van problemen? Sommigen zouden zeggen dat het als een softe aanpak klinkt?
MarjoIk zou nooit zeggen dat de aanpak soft is. Ik denk alleen dat je veel meer bereikt met een vriendelijke toon. Wat is er soft aan mensen volgen en aansluiten bij wat belangrijk voor ze is? Je kunt tegelijkertijd heel duidelijk zijn over wat het gezin moet bereiken. Maar moet dat streng? Nee.  Want doe je het streng en kijk je alleen naar wat er niet goed gaat, dan kom je nergens, dan krijg je weerstand en verzand je. Oplossingsgericht werken is juist een hele zakelijke aanpak, want we gaan verder en we werken aan een doel. En we gaan ook kijken of we dat op jouw eigen manier kunnen doen. Dat traditionele zorgen voor mensen en voorkauwen hoe de klant dingen moet aanpakken leidt er alleen maar toe dat je verzandt. Dat is eigenlijk veel softer. Bovendien, als jij me gaat voorschrijven hoe ik de dingen moet gaan doen, dan ga ik het alvast niet doen.

 

GwendaAls  iemand je zou vragen wat oplossingsgericht werken is en je hebt maar weinig tijd om antwoord te geven, wat zou je dan zeggen?
MarjoIk heb 1 zinnetje in mijn hoofd: ”Zoeken naar het “ja”. Zoeken naar het “wel”. Focussen op wat iemand wel wil. Dat vind ik wel de kern van oplossingsgericht werken. En daarnaast de oplossingsgerichte vragen stellen, zoals:”Wat wil je bereiken”, “Hoe is het je al gelukt om al te zijn waar je nu bent?” Dus vragen stellen waarmee ik op zoek ga naar de “ja’s”.
GwendaWat voor effect heeft de aanpak op jou persoonlijk?
MarjoIk word er een stuk blijer van. Ik zie meer tevreden klanten. Als iemand binnen komt met zo’n houding van: “Ik zie het echt niet zitten” en die gaat weg met het idee:”Ja ik ga dit echt proberen en ik heb er zin in om het te proberen. Ik ben intrinsiek gemotiveerd”dan is dat voor mij ook zoveel leuker om zo te werken. En ik vind het ook zakelijk echt goed, want  je zet echt een volgende stap. We hebben een doel, en jij gaat aan de slag. Dat wil je zelf ook echt en het is ook goed voor de organisatie.
GwendaBedankt voor dit gesprek

 

Marjo de Keijzer is bereikbaar op telefoonnummer 06-51613307. Ze is vanuit Emcéjé gespecialiseerd in Coaching, Supervisie, Intervisie, Bemiddeling, Loopbaancoaching en Oplossingsgericht Werken.