dirigent knipLaatst mocht ik aanwezig zijn bij een repetitie van het Barbershopkoor Dutch Pride, dat aan het oefenen was op een manier die ik herkende als deliberate practice. Het koor was een paar jaar geleden met die manier van repeteren begonnen en er was indrukwekkende progressie bereikt (volgens de officiële voor Barbershopkoren geldende criteria). Het was fascinerend om te zien en horen welke verbeteringen dit koor steeds opnieuw in slechts korte tijd wist te bereiken. Dit is wat ik merkte dat werkt om die snelle progressie te boeken:

Wat de dirigent doet dat werkt

De dirigent reikt een duidelijk en behapbaar doel aan bij de start van de repetitie, zodat vanaf de start de te bereiken progressie voor iedereen helder is.

Verbeteren van fouten

  • Hij laat het koor vervolgens steeds kleine stukjes zingen. Als een stukje goed gaat dan laat hij het koor doorzingen, hoort hij een fout die belangrijk genoeg is om op dat moment aandacht aan te besteden dan stopt hij het koor.
  • Als het direct duidelijk voor hem is bij welke partij en bij welke noten de fout is gemaakt, zoomt hij direct in op die gemaakte fout, laat horen hoe het wel moet klinken en laat het koor datzelfde stukje net zo lang over doen tot de fout is verbeterd. Dan pas voegt hij de andere partijen er weer aan toe.
  • Als hij hoort dat er iets fout gaat maar het is nog niet duidelijk in welke partij en bij welke noten, dan laat hij partij voor partij hetzelfde stukje zingen zodat hij de fout kan identificeren en repareren.
  • Pas als de fout niet meer wordt gemaakt, gaat hij op dezelfde manier door naar het volgende kleine stukje van het nummer.

Complimenten

  • De dirigent is spaarzaam met complimenten (lees hier meer over effectief complimenteren).
  • Hij laat geregeld zijn waardering blijken voor de inspanning die de koorleden leveren en hoe waardevol hij het vindt dat men bereid is om te leren naar aanleiding van zijn feedback.
  • Als er progressie is bereikt laat hij duidelijk merken daar oprecht blij mee te zijn.
  • Hij geeft uitsluitend procesgerichte feedback (dus feedback gericht op de aanpak en het gedrag) en geeft geen persoonsgerichte complimenten (zie ook hier waarom dat effectief is).

Feedback afgestemd op het niveau

  • De dirigent stemt zijn feedback af op het niveau van de individuele koorleden. Hij geeft koorleden die al heel ver zijn in hun zangvaardigheden aan wat ze beter moeten doen, terwijl hij koorleden die nog aan het begin staan aangeeft wat ze al goed doen of zijn feedback op een apart moment individueel geeft in plaats van plenair (zie ook hier  en hier voor de redenen waarom dit goed werkt).
  • Als een koorlid dat nog aan het begin staat nog niet in staat is effectief mee te zingen, laat hij dat koorlid even luisteren om later weer aan te haken. Hij pompt geen zelfvertrouwen in koorleden die een lage perceptie hebben van hun eigen zangvaardigheid (zie hier waarom dat effectief is), maar is wel optimistisch dat progressie mogelijk is (zangtechnieken zijn voor iedereen te leren).
  • De koorleden die de meest kritische feedback krijgen, zijn dus paradoxaal genoeg de koorleden die al het verst zijn in hun zangvaardigheid. Door deze afstemming op het niveau van een koorlid ontstaat er een veilige sfeer waarin men van fouten durft te leren.

Hoge prestatieverwachtingen gecombineerd met erkenning

  • De dirigent combineert hoge prestatieverwachtingen (dit stukje moet nog veel beter) met vriendelijkheid en erkenning voor het perspectief van de koorleden en het normaliseren van fouten  (‘ja, dit stukje is ook lastig, logisch dat het nog niet goed genoeg is”).
  • Hij is zelf ook voortdurend bezig met leren en met verbeteren, focust op de progressie die hij wil boeken in zijn rol als dirigent. Daardoor geeft hij een groeimindsetvoorbeeld (zie hier voor informatie over de groeimindset).

Wat doen de individuele koorleden dat werkt

De koorleden oefenen individueel en met de leden van hun partij met behulp van een expertvoorbeeld (mp3). Hoewel het aantal uren dat de koorleden individueel repeteren varieert naar gelang wat iemand nodig heeft, oefent ieder vooraf intensief om de nummers te leren zingen, zodat ze in de koorrepetitie zonder bladmuziek kunnen repeteren. Individuele deliberate practice ziet er zo uit: het koorlid neemt de mp3 file met het expertvoorbeeld als norm en oefent in kleine stukjes waarbij de eigen prestatie wordt vergeleken met de norm (bijvoorbeeld door de eigen zang op te nemen en te vergelijken met het expertvoorbeeld). Veel fouten worden dus al gefilterd voordat de repetitie met het hele koor plaatsvindt.

Wat doen de koorleden tijdens de repetitie dat werkt

De koorleden zijn gefocust aan het repeteren, hebben de dirigent het volledige mandaat gegeven om hen te leiden en te corrigeren, zij laten zich voortdurend door de dirigent onderbreken, luisteren gespitst naar zijn feedback en focussen zich vervolgens op het direct verbeteren van hun fouten. Er is zo continue focus op verbetering.

Elke partij heeft een zanger die de leiding heeft over de betreffende partij en die geeft feedback als een van de zangers in die betreffende partij een fout maakt. Daarnaast vinden alle koorleden het normaal om elkaar feedback te geven op wat men moet verbeteren. Op die feedback wordt niet defensief gereageerd, maar onderzoekend en met bereidheid om te leren.

Hoe het moet klinken en hoe elke noot moet worden gezongen is tot in detail voorgeschreven en daarin hebben individuele koorleden geen keuzevrijheid. Je zou wellicht denken dat hierdoor gecontroleerde motivatie zou ontstaan (zie hier), maar omdat de koorleden het belang hiervan zien voor de gezamenlijke performance, zijn ze autonoom gemotiveerd om aan de precieze eisen te voldoen (zie hier).

De intensieve focus op het verbeteren van het zingen, wordt afgewisseld met ontspanningsmomenten waarop men met elkaar lacht en belangstelling heeft voor elkaar.

Het deed me denken aan het progressieprincipe. Teresa Amabile ontdekte dat het boeken van betekenisvolle progressie het meest belangrijk is om gemotiveerd te raken voor een activiteit. De koorleden en de dirigent genieten samen volop van de voortdurende betekenisvolle progressie die zij weten te bereiken door deze manier van oefenen. Dat werkt verbindend en komt de prestaties weer ten goede.

Deliberate practice in een koor: het was genieten om een keertje bij een dergelijke repetitie te mogen zijn.